Οι πιο επικίνδυνοι ιοί για το 2026 – Νέες και μεταλλαγμένες απειλές «κίνδυνος» για την δημόσιά υγεία

Η γρίπη Α αποτελεί διαχρονική απειλή. Προσβάλλει πολλά είδη και μεταλλάσσεται με μεγάλη ευκολία. Η πιο πρόσφατη πανδημία γρίπης, προκλήθηκε από τον υπότυπο H1N1 (γρίπη των χοίρων) το 2009, προκάλεσε περισσότερους από 280.000 θανάτους παγκοσμίως μέσα στον πρώτο χρόνο, και ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί μέχρι σήμερα.

Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον στρέφεται στον ιδιαίτερα παθογόνο υπότυπο H5N1 (γρίπη των πτηνών). Αν και πρωτοεμφανίστηκε σε ανθρώπους το 1997 στην Κίνα, η πρόσφατη ανίχνευσή του σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής στις ΗΠΑ προκάλεσε έντονη ανησυχία. Η μετάβαση του ιού από τα πτηνά στα θηλαστικά αυξάνει τον κίνδυνο να προσαρμοστεί τελικά στον άνθρωπο, με ενδείξεις ότι έχουν ήδη σημειωθεί μεταδόσεις από ζώα σε ανθρώπους.

Το κρίσιμο ερώτημα για το 2026 είναι αν ο H5N1 θα αποκτήσει τη δυνατότητα μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο, προϋπόθεση για μια νέα πανδημία. Τα υπάρχοντα εμβόλια γρίπης δεν προσφέρουν επαρκή προστασία, ωστόσο βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για την ανάπτυξη ειδικών εμβολίων.

Mpox – Παγκόσμιος και με προοπτική επιδείνωσης

Ο ιός mpox (ευλογιά των πιθήκων) εντοπίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950 και για χρόνια περιοριζόταν κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Παρά το όνομα με τον οποίο τον μάθαμε, στην πραγματικότητα προσβάλλει κυρίως τρωκτικά και περιστασιακά μεταδίδεται στον άνθρωπο. Προκαλεί πυρετό και επώδυνο εξάνθημα που μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες.

Παρότι τα κρούσματα μειώθηκαν έκτοτε, ο ιός είναι πλέον καθιερωμένος παγκοσμίως. Παράλληλα, από το 2024 καταγράφεται αύξηση σοβαρότερων κρουσμάτων του κλάδου I στην κεντρική Αφρική, ενώ το 2025 εμφανίστηκαν περιστατικά στις ΗΠΑ, που περιλάμβαναν άτομα τα οποία δεν είχαν ταξιδέψει στην Αφρική. Δεν είναι σαφές πώς θα εξελιχθούν τα κρούσματα mpox το 2026.

Ιός Oropouche – Εξάπλωση μέσω εντόμων

Ο ιός Oropouche αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950 στο νησί Τρινιντάντ της Καραϊβικής και μεταδίδεται μέσω κουνουπιών και σκνιπών. Προκαλεί πυρετό, πονοκέφαλο και μυαλγίες, με συμπτώματα που συνήθως υποχωρούν σε λίγες ημέρες, αν και σε ορισμένους ασθενείς επιμένουν ή επανεμφανίζονται. Υπάρχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα σχετικά με τον ιό Oropouche και την ασθένεια που προκαλεί, και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες θεραπείες ή εμβόλια.

Για δεκαετίες, θεωρούνταν περιορισμένος στον Αμαζόνιο. Από τις αρχές του 2000, όμως, εξαπλώθηκε σε ευρύτερες περιοχές της Νότιας και Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Το έντομο-φορέας του ιού απαντάται πλέον σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής ηπείρου και ο ιός θα μπορούσε να εξαπλωθεί στις ΗΠΑ. Το 2026 αναμένεται να συνεχίσει να επηρεάζει κυρίως ταξιδιώτες, με πιθανή περαιτέρω γεωγραφική εξάπλωση.

Ακόμη περισσότερες ιογενείς απειλές

Πέρα από τους παραπάνω ιούς, και άλλες λοιμώξεις προκαλούν ανησυχία για το 2026. Ο ιός chikungunya συνεχίζει να εμφανίζει εξάρσεις, καθιστώντας τον εμβολιασμό σημαντικό για ορισμένους ταξιδιώτες. Η ιλαρά καταγράφει αυξητική τάση παγκοσμίως, εν μέσω μείωσης των ποσοστών εμβολιασμού. Ο HIV είναι έτοιμος να ανακάμψει, παρά τις διαθέσιμες θεραπείες, λόγω προβλημάτων στη διεθνή βοήθεια. Και, όπως πάντα, άγνωστοι ιοί μπορεί να αναδυθούν καθώς οι άνθρωποι διαταράσσουν τα οικοσυστήματα και μετακινούνται διαρκώς.

Η στενή σχέση εξάρτησης ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος καθιστά σαφές ότι η επιτήρηση, η πρόληψη και η ανάπτυξη νέων εμβολίων και θεραπειών παραμένουν κρίσιμα εργαλεία για την προστασία της παγκόσμιας υγείας.