Της Νικολέτα Πετανίδου-Η αμερικανική ομπρέλα και το ρίσκο της αποξένωσηςΗ ένταση στο Ιράν κλιμακώνεται ραγδαία μη ξέροντας κανείς τι μπορεί να συμβεί την επόμενη μέρα, μετά και τα όσα ειπώθηκαν δια στόματος του Αμερικανού ΠροέδρουΝτόναλντ Τραμπ.Oι εξελίξεις στο Ιράν είναι απρόβλεπτες και η επόμενη μέρα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί καθώς εμπλέκονται μία σειρά από παράγοντες που δεν ανοίγουν τα χαρτιά τους.Και στο βάθος.. το Ισραήλ.Ο άγνωστος «Χ» στα όσα εξελίσσονται όχι μακριά πολύ από την Ελλάδα, στη Μέση Ανατολή, δεν είναι εύκολο να ιχνηλατηθεί καθώς μπορεί να είναι το Ισραήλ, το Ιράν, οι ΗΠΑ ή ένας συνδυασμός παραγόντων και ειδικών συνθηκών που (δεν) μπορούν να εξασφαλίσουν σταθερότητα στο καθεστώς της Τεχεράνης.Αυτό πραγματεύεται, μεταξύ άλλων, το βιβλίο «Μέση Ανατολή» που όσο πλησιάζει η παρουσίασή του τόσο οι εξελίξεις τρέχουν, με πολλά σημεία του βιβλίου να θεωρούνται… προφητικά για τα όσα συμβαίνουν.

Το Ιράν και η «επόμενη δύσκολη καμπή»

Μέσα στο βιβλίο υπάρχουν αναλύσεις που διαβάζονται σωστά μόνο όταν έρθει η ώρα τους. Όχι επειδή κάποιος «προέβλεψε» το μέλλον, αλλά επειδή κάποιος κατανόησε τους μηχανισμούς που το γεννούν.Υπό αυτό το πρίσμα εξαιρετικά διαφωτιστική είναι η ανάλυση του Προέδρου και Διευθύνοντα Συμβούλου της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ) Αλέξανδρου Διακόπουλου για το Ιράν, στη «Μέση Ανατολή.»Η βασική του θέση είναι ξεκάθαρη στη σελ. 68 «…αν ο πόλεμος επεκταθεί εντός ιρανικού εδάφους, το καθεστώς θα αντιμετωπίσει υπαρξιακή απειλή».Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως κατάρρευση. Σημαίνει όμως ότι αλλάζουν οι όροι του παιχνιδιού. Το βάρος μεταφέρεται από τη γεωπολιτική σκακιέρα στο εσωτερικό της χώρας.Ο Αλ. Διακόπουλος δεν μιλά για «instant» αλλαγή καθεστώτος.Όπως χαρακτηριστικά γράφει στη σελίδα 358 «Η αλλαγή καθεστώτος θα συμβεί άμεσα; Όχι. Αλλά στην επόμενη δύσκολη καμπή – που σίγουρα θα έρθει – το καθεστώς δεν ξέρω αν θα είναι εξίσου συμπαγές». Τότε θα φανεί αν το σύστημα εξουσίας παραμένει συμπαγές ή αν αρχίζει να ραγίζει υπό το βάρος πολλαπλών πιέσεων.

Η πίεση στο Ιράν δεν είναι μόνο εξωτερική, είναι βαθιά εσωτερική και κοινωνική

Και εδώ η ανάλυση του κ. Διακόπουλου φωτίζει περισσότερο τα πράγματα. Η πίεση στο Ιράν δεν είναι μόνο εξωτερική. Είναι πλέον βαθιά εσωτερική και κοινωνική. Το ιρανικό καθεστώς επένδυσε σε μια στρατηγική που την οδήγησε σε ασφυξία.«Ας μην ξεχνάμε, το Ιράν διασπάθισε τεράστια ποσά. Αν είχε κάνει διαφορετικές επιλογές – αν είχε εκμεταλλευτεί τις τιμές-ρεκόρ του πετρελαίου, αν είχε βελτιώσει το επίπεδο ζωής των πολιτών του αντί να κυνηγά τη χίμαιρα των πυρηνικών – θα μπορούσε σήμερα να έχει μια σταθερή οικονομία και μια ανθεκτική κοινωνία. (…) Και τώρα έρχονται πείνα και δυσκολίες, των οποίων οι κοινωνικές συνέπειες δεν μπορούν να προβλεφθούν» αναφέρει μεταξύ άλλων.Το αποτέλεσμα είναι τώρα και σε όλη τη διεθνή κοινότητα, ορατό.Από οικονομικές δυσκολίες, έως τον έντονο φόβο για πείνα και κοινωνικές εντάσεις. Και, όπως σημειώνεται, οι κοινωνικές συνέπειες αυτής της κατάστασης δεν μπορούν να προβλεφθούν. Αυτό είναι και το πραγματικό ρήγμα. Όχι οι πύραυλοι και οι απειλές, αλλά η σταδιακή διάβρωση της κοινωνικής υποστήριξης που είχε πετύχει – με όποια μέσα- το καθεστώς. Με άλλα λόγια, η ανάλυση να προφήτευσε τη ρωγμή πριν γίνει κραυγή.Ωστόσο, η κρίσιμη δοκιμασία για το Ιράν δεν είναι το αν θα αντέξει την επόμενη σύγκρουση, αλλά το αν θα αντέξει την επόμενη δύσκολη καμπή στο εσωτερικό του.

Η αμερικανική ομπρέλα και το ρίσκο της αποξένωσης

Στο ίδιο πνεύμα ρεαλισμού, ο Αλ. Διακόπουλος αποφεύγει να αποτυπώσει την «εύκολη λύση» στις σχέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ. Φυσικά, δεν κάνει λόγο για άμεση ρήξη ούτε για ξαφνική ανατροπή συμμαχιών.Περιγράφει όμως κάτι πιο «ύπουλο» και κατ’ επέκταση πιο επικίνδυνο. Τη σταδιακή απομάκρυνση και αποξένωση. Άλλωστε, στις διεθνείς σχέσεις – συμμαχίες δεν είναι τίποτα άσπρο η μαύρο και τίποτα… δεδομένο.Η βασική επισήμανση είναι ότι, ακόμη κι αν το Ισραήλ δεν «χάσει» την Αμερική σήμερα, υπάρχει ορατός κίνδυνος να τη χάσει αύριο. Όχι με έναν θεαματικό τρόπο, αλλά μέσα από τη φθορά της πολιτικής και κοινωνικής στήριξης στις ΗΠΑ. Η αμερικανική ομπρέλα δεν καταρρέει από τη μια μέρα στην άλλη αλλά… λεπταίνει.Αυτό που κάνει την παρατήρηση μέσα από την ανάλυση περισσότερο από ποτέ επίκαιρη είναι ότι αγγίζει κάτι βαθύτερο από τις κυβερνήσεις: την κοινή γνώμη και τις εσωτερικές ισορροπίες στις Ηνωμένες Πολιτείες.Η υποστήριξη προς το Ισραήλ δεν είναι πια δεδομένη σε όλο το πολιτικό φάσμα, ούτε καν στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Και αυτό αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού.Η λογική είναι παρόμοια με εκείνη που περιγράφεται για το Ιράν. Η κρίσιμη στιγμή δεν είναι απαραίτητα η σημερινή. Είναι η επόμενη δύσκολη καμπή. Τότε θα φανεί αν η στρατηγική σχέση ΗΠΑ–Ισραήλ παραμένει τόσο συμπαγής όσο στο παρελθόν ή αν αρχίζει να εμφανίζει ρωγμές.Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και φαινομενικά «δευτερεύοντα» ζητήματα, όπως η εικόνα του πολέμου στα μέσα ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα, αποκτούν βαρύτητα. Η επικοινωνιακή φθορά μεταφράζεται σταδιακά σε πολιτική πίεση. Όχι απαραίτητα σήμερα, αλλά αύριο.Το συμπέρασμα είναι σαφές. Όπως και στην περίπτωση του Ιράν, έτσι και εδώ, ο πραγματικός κίνδυνος δεν βρίσκεται στο άμεσο σοκ, αλλά στη συσσώρευση. Η αποξένωση μπορεί να μην έρθει αύριο. Είναι όμως μια πιθανότητα που βαραίνει όλο και περισσότερο.Σελ. 96 «Αν στο μέλλον αποστασιοποιηθεί η Αμερική… αν δεν τη χάσει σήμερα το Ισραήλ, κινδυνεύει να τη χάσει αύριο…» Σελ. 104 «Η αποξένωση της Αμερικής μπορεί να μην συμβεί αύριο, αλλά είναι μια πιθανότητα».Δηλώσεις Τραμπ (Σεπτέμβριος 2025):Ο Ντόναλντ Τραμπ παρατηρεί ότι το Ισραήλ, σε αντίθεση με το παρελθόν, δεν έχει πια τον ίδιο βαθμό επιρροής στο Κογκρέσο. Αναγνωρίζει ότι η στήριξη της αμερικανικής κοινής γνώμης φθίνει, ακόμη και στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών, ενώ επικρίνει την επικοινωνιακή διαχείριση του πολέμου, λέγοντας ότι οι εικόνες καταστροφής οδηγούν το Ισραήλ να «χάνει τον πόλεμο της εικόνας».Όλα τα παραπάνω περιγράφονται και αναλύονται στο βιβλίο «Μέση Ανατολή: 1945–2025» (εκδ. Πατάκη), το οποίο προτείνει μια διαφορετική, πιο απαιτητική ανάγνωση των εξελίξεων..Σε αυτό ακριβώς το επίπεδο το βιβλίο αποκτά ιδιαίτερη αξία σήμερα, διότι δεν προσφέρει εύκολες προβλέψεις, αλλά εργαλεία κατανόησης. Δείχνει γιατί οι κρίσιμες ανατροπές σπάνια έρχονται «μια κι έξω» και γιατί οι πραγματικές καμπές γεννιούνται εκεί όπου συναντιούνται η γεωπολιτική πίεση με την εσωτερική και κοινωνική φθορά.Η παρουσίαση του βιβλίου θα λάβει χώρα την Τετάρτη 21/1/ στις 19:00 στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών, ενώ για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, η υπεύθυνη Πολιτικού Σχεδιασμού του ΠΑΣΟΚ, Άννα Διαμαντοπούλου και ο Αλέξης Παπαχελάς. Συγγραφείς: Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Υφαντής, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας Α.Ε. Αλέξανδρος Διακόπουλος και ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος Κωνσταντίνος Φίλης.Πηγή: Ναυτεμπορική