Economist: Πιθανή εμπλοκή των κρατών του Κόλπου στον πόλεμο του Ιράν

Αυτό είναι το πιο κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία

Οι συζητήσεις για αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη ή για μια νέα πυρηνική συμφωνία μπαίνουν προσωρινά στο περιθώριο.

Με τον πόλεμο να μπαίνει στην τρίτη εβδομάδα, το κεντρικό διακύβευμα είναι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ.

Αυτό είναι το πιο κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία. Και όσο η μάχη μεταφέρεται εκεί, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να παρασυρθούν πιο άμεσα και τα κράτη του Κόλπου, προειδοποιεί ο Economist.

Τα Στενά του Ορμούζ ως κεντρικό διακύβευμα

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν εγκαταλείψει τα υπόλοιπα μέτωπα. Οι αεροπορικές επιδρομές συνεχίζονται σε εκατοντάδες στόχους εντός του Ιράν, πολλοί από τους οποίους δεν συνδέονται άμεσα με τα Στενά.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με την HRANA, ο πόλεμος έχει ήδη στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 2.400 ανθρώπους, εκ των οποίων πάνω από 1.300 είναι άμαχοι.

Παρά τις απώλειες και το σφυροκόπημα, η Τεχεράνη εξακολουθεί να εξαπολύει καθημερινά πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ αλλά και χωρών του Κόλπου, πλήττοντας στόχους από στρατιωτική βάση στη Σαουδική Αραβία έως ουρανοξύστη στο Ντουμπάι.

Ωστόσο, το επίκεντρο του πολέμου έχει πλέον μετακινηθεί καθαρά στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν έχει επιβάλει στην πράξη ένα είδος αποκλεισμού, απειλώντας εμπορικά πλοία και χτυπώντας ορισμένα από αυτά. Το αποτέλεσμα είναι να μπλοκάρεται περίπου το 15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, αλλά και οι εξαγωγές LNG από το Κατάρ, τον μεγαλύτερο εξαγωγέα υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο.

Η Ουάσιγκτον αιφνιδιάστηκε

Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται πως δεν είχε προεξοφλήσει ότι τα Στενά θα έκλειναν τόσο γρήγορα και τόσο αποτελεσματικά. Τώρα προσπαθεί εκ των υστέρων να βρει απάντηση.

Ο Ντόναλντ Τραμπ διαμηνύει ότι «με τον έναν ή τον άλλον τρόπο» τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν ξανά, θα γίνουν ασφαλή και ελεύθερα.

Από την άλλη, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ —ή όποιος μιλά στο όνομά του, καθώς ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν δεν έχει εμφανιστεί δημοσίως από τότε που ανέλαβε— επιμένει ότι θα παραμείνουν κλειστά.

Το πρόβλημα για την Ουάσιγκτον είναι ότι η γεωγραφία ευνοεί την Τεχεράνη. Τα Στενά, μόλις 54 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο τους, περιβάλλονται από ορεινούς όγκους και είναι εξαιρετικά δύσκολο να ασφαλιστούν στρατιωτικά. Το Ιράν δεν χρειάζεται να βυθίσει κάθε πλοίο που περνά. Αρκεί να πείσει πλοιοκτήτες, πληρώματα και ασφαλιστικές ότι μπορεί να το κάνει.

Και αυτό ακριβώς είναι που αυξάνει τη δυσκολία. Ακόμη κι αν οι ΗΠΑ ήθελαν να αναλάβουν επιχείρηση για την πλήρη ασφάλιση της ναυσιπλοΐας, θα απαιτούνταν χερσαίες και ναυτικές δυνάμεις τεράστιας κλίμακας, ενώ το Ιράν θα μπορούσε να συνεχίσει να χτυπά από την ενδοχώρα.

Η προσπάθεια του Τραμπ να πείσει Κίνα, Γαλλία και άλλες μεγάλες χώρες να στείλουν πολεμικά πλοία για συνοδεία εμπορικών σκαφών δεν φαίνεται να συναντά ιδιαίτερο ενθουσιασμό, σχολιάζει ο Eocnomist. Και όχι άδικα: τέτοιες αποστολές θα μετατρέπονταν αυτομάτως σε κινούμενους στόχους.

Το σενάριο Χαργκ

Αν η Ουάσιγκτον δεν καταφέρει να ξανανοίξει τα Στενά, είναι πιθανό να επιχειρήσει κλιμάκωση αλλού. Στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται το νησί Χαργκ, όπου βρίσκεται ο βασικός τερματικός σταθμός εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν.

Ο Τραμπ έχει εδώ και δεκαετίες μια εμμονή με το Χαργκ. Ήδη από το 1988 είχε πει ότι, αν ήταν πρόεδρος, θα «κανόνιζε» το συγκεκριμένο νησί. Στις 13 Μαρτίου απέκτησε την ευκαιρία να το κάνει: οι ΗΠΑ βομβάρδισαν δεκάδες ιρανικούς στρατιωτικούς στόχους εκεί, πλήττοντας αποθήκες πυραύλων και ναρκών. Ο πετρελαϊκός τερματικός έμεινε ανέγγιχτος, με τον ίδιο να επικαλείται «λόγους ευπρέπειας», καθώς η καταστροφή του θα προκαλούσε περιβαλλοντική καταστροφή.

Το ερώτημα είναι αν το επόμενο βήμα θα μπορούσε να είναι ακόμη πιο επιθετικό: μια προσπάθεια κατάληψης του νησιού. Το σενάριο αυτό δεν ακούγεται μόνο σε στρατιωτικούς κύκλους, αλλά και σε φιλοτραμπικά μέσα ενημέρωσης. Ο Λίντσεϊ Γκράχαμ, ένας από τους πιο επιδραστικούς «γεράκια» στο περιβάλλον του προέδρου, έγραψε ότι «όποιος ελέγχει το νησί Χαργκ, ελέγχει τη μοίρα αυτού του πολέμου», κλείνοντας την ανάρτησή του με το «semper fi», το σύνθημα των Αμερικανών πεζοναυτών.

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν φαντάζει: λίγες ώρες πριν, το Πεντάγωνο είχε ανακοινώσει τη μεταφορά μονάδας πεζοναυτών από την Ιαπωνία στη Μέση Ανατολή.

Μπορεί να καταληφθεί – αλλά μπορεί και να κρατηθεί;

Οι ΗΠΑ πιθανότατα θα μπορούσαν να καταλάβουν το νησί. Το πρόβλημα είναι τι θα συνέβαινε μετά, σημειώνει ο Economist. Θα έπρεπε να διατηρήσουν παρουσία σε έδαφος που βρίσκεται σε άμεσο βεληνεκές ιρανικών πυραύλων και drones. Ίσως η Ουάσιγκτον να θεωρεί ότι μια τέτοια κίνηση θα αύξανε την πίεση προς την Τεχεράνη για διαπραγματεύσεις. Όμως το ιρανικό καθεστώς έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι δεν κάμπτεται εύκολα.

Ταυτόχρονα, μια τέτοια επιχείρηση θα προκαλούσε νέο σοκ στις αγορές πετρελαίου. Το Ιράν εξακολουθεί να εξάγει πάνω από 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως προς την Κίνα, και οποιαδήποτε νέα διαταραχή θα τροφοδοτούσε τον φόβο για ακόμη μεγαλύτερη έλλειψη προσφοράς και για έναν μακρύτερο, πιο δαπανηρό πόλεμο.

Το ενεργειακό σοκ έχει ήδη αρχίσει

Η ζημιά στην παγκόσμια οικονομία είναι ήδη ορατή. Το πετρέλαιο έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ αρκετές ασιατικές κυβερνήσεις περιορίζουν την κατανάλωση ενέργειας σε δημόσια κτίρια, περικόπτουν τη χρήση κλιματισμού, εφαρμόζουν τετραήμερη εργασία για δημοσίους υπαλλήλους ή ενθαρρύνουν την τηλεργασία.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται, όμως, μόνο στο πετρέλαιο και το αέριο. Οι τιμές του ηλίου, που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία αλλά και στην υγειονομική περίθαλψη, έχουν διπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου, ενώ η ουρία, κρίσιμο συστατικό για λιπάσματα, έχει αυξηθεί πάνω από 50%.

Κι όμως, παρά το σοκ, το Ιράν δεν έχει καταφέρει ακόμη να προκαλέσει τέτοιο βαθμό πίεσης στις ΗΠΑ ώστε να αναγκάσει τον Τραμπ να αναδιπλωθεί.

Οι παρακάμψεις του Ορμούζ και τα όριά τους

Η πίεση θα ήταν πολύ μεγαλύτερη αν δεν υπήρχαν δύο αγωγοί που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ. Ο πρώτος είναι στη Σαουδική Αραβία και μπορεί να μεταφέρει έως 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως προς λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, δηλαδή περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής παραγωγής του βασιλείου. Ο δεύτερος βρίσκεται στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και μπορεί να μεταφέρει περίπου το μισό της ημερήσιας παραγωγής της χώρας προς το λιμάνι της Φουτζάιρα, έξω από τα Στενά.

Αυτές οι εναλλακτικές, όμως, είναι μόνο μερική λύση. Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ περιορίζουν τις απώλειες, αλλά χώρες όπως το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και το Κατάρ δεν έχουν αντίστοιχες δυνατότητες. Και ήδη δεκάδες δεξαμενόπλοια αλλάζουν διαδρομή και κατευθύνονται προς τη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας για να παραλάβουν φορτία.

Το Ιράν δείχνει αποφασισμένο να πλήξει και αυτές τις διόδους. Στις 12 και 13 Μαρτίου εξαπέλυσε περισσότερα από 50 drones κατά σαουδαραβικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, αριθμός πολλαπλάσιος σε σχέση με τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης. Σύμφωνα με το σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας, όλα αναχαιτίστηκαν.

Στις 14 Μαρτίου, όμως, η Τεχεράνη επιχείρησε να χτυπήσει και τη Φουτζάιρα. Το drone καταρρίφθηκε, ωστόσο τα συντρίμμια του προκάλεσαν πυρκαγιά και προσωρινή διακοπή στις εξαγωγές πετρελαίου. Οι ροές αποκαταστάθηκαν το επόμενο πρωί, αλλά το μήνυμα ήταν σαφές: το Ορμούζ δεν είναι το μόνο ευάλωτο σημείο της πετρελαϊκής αλυσίδας του Κόλπου.

Επιπλέον, η Τεχεράνη θα μπορούσε να στοχεύσει ευθέως και τους ίδιους τους αγωγούς. Ο σαουδαραβικός αγωγός, ειδικά, εκτείνεται για πάνω από 1.200 χιλιόμετρα μέσα στην έρημο και παραμένει εκτεθειμένος.

Κίνδυνος για νέα ανάφλεξη στην Ερυθρά Θάλασσα

Υπάρχει και ένα ακόμη μέτωπο που θα μπορούσε να ανοίξει: η Ερυθρά Θάλασσα, προειδοποιεί ο Economist. Καθώς όλο και περισσότερα δεξαμενόπλοια στρέφονται προς αυτή τη διαδρομή, το Ιράν ενδέχεται να ενθαρρύνει εκ νέου τους Χούθι της Υεμένης να επιστρέψουν στις επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας.

Οι Χούθι είχαν ουσιαστικά παραλύσει την κυκλοφορία στην περιοχή το 2024, εκτοξεύοντας πυραύλους κατά πλοίων στο όνομα της στήριξης προς τους Παλαιστινίους στη Γάζα. Στις σημερινές συνθήκες, ακόμη και ένα μεμονωμένο χτύπημα θα αρκούσε για να τινάξει ξανά τις αγορές στον αέρα.

Τα κράτη του Κόλπου μπροστά στο δίλημμα

Κάπου εδώ αρχίζει το πιο επικίνδυνο κομμάτι της εξίσωσης, όπως εξηγεί το βρετανικό περιοδικό. Αν το Ιράν συνεχίσει να χτυπά πετρελαϊκές υποδομές, αγωγούς, λιμάνια ή πλοία που συνδέονται με τις χώρες του Κόλπου, δεν αποκλείεται να οδηγήσει αυτές τις χώρες σε πιο ενεργό εμπλοκή στον πόλεμο.

Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη προειδοποιήσει ότι πλήγμα στις ενεργειακές της εγκαταστάσεις θα συνιστά υπέρβαση κόκκινης γραμμής. Αυτό σημαίνει ότι η στρατηγική της Τεχεράνης ενέχει σοβαρό ρίσκο: μπορεί να προκαλέσει ακριβώς εκείνη τη διεύρυνση της σύγκρουσης που έως τώρα επιχειρούσε να αποφύγει.

Στην πραγματικότητα, και οι δύο πλευρές μοιάζουν παγιδευμένες. Η Ουάσιγκτον δεν έχει εύκολο τρόπο να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ χωρίς να ανεβάσει θεαματικά το στρατιωτικό ρίσκο. Και η Τεχεράνη, από την άλλη, δεν φαίνεται ικανή να αναγκάσει τον Ντόναλντ Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο απλώς κρατώντας τα κλειστά.

Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη μάχη για το Ορμούζ τόσο επικίνδυνη: μπορεί να μετατρέψει μια ήδη εκρηκτική σύγκρουση σε περιφερειακή πυρκαγιά χωρίς εύκολη έξοδο.

naftemporiki.gr