Αρφανός: Η φλόγα που μεγαλώνει γενιές στα Ανώγεια

Το έθιμο που ανάβει… καρδιές

Με φλόγα στο βλέμμα και ενθουσιασμό που ξεχειλίζει, εκατοντάδες παιδιά ρίχνονται και φέτος στο ξεχωριστό έθιμο του «Αρφανού» στα χωριά της Κρήτης, μετατρέποντας την προετοιμασία της Ανάστασης σε μια συναρπαστική «μάχη» δημιουργίας. Στα Ανώγεια, όπου η παράδοση αυτή έχει εξελιχθεί σε πραγματική τέχνη, οι φουνάρες στήνονται με μεράκι και… στρατηγική.

Από τις πρώτες κιόλας ημέρες της εβδομάδας, οι γειτονιές γεμίζουν με αρφανόξυλα – τα αγκαθωτά κλαδιά του αχινοπόδιου – ενώ οι μικροί «πρωταγωνιστές» οργανώνονται σε ομάδες, μοιράζουν ρόλους και προετοιμάζονται πυρετωδώς για τη μεγάλη βραδιά, με στόχο τη πιο εντυπωσιακή φλόγα της Ανάστασης.

Ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Ανωγείων, Βασίλης Δραμουντάνης, περιγράφει πως παλαιότερα η προετοιμασία για το έθιμο ξεκινούσε ήδη από τον Ιανουάριο. Με χιούμορ θυμάται τις δικές του εμπειρίες ως νυχτερινός σκοπός, επιφορτισμένος με την αποτροπή σαμποτάζ ή κλοπής αρφανόξυλων. «Είχα χάσει δυο χρόνια στο σχολείο και φταίγανε τα αρφανόξυλα!» – λέει γελώντας, εξηγώντας πως η καθημερινή νυχτερινή φύλαξη τον άφηνε ξενυχτισμένο και ανήμπορο να ξυπνήσει το πρωί για το σχολείο.

Όπως αναφέρει «κάθε παιδί τραβάει ένα αρφανόξυλο, μέχρι το Μεγάλο Σάββατο, ημέρα η οποία αφιερώνεται στο να φτιάξουν το σημείο όπου θα ανάψουν τη φωτιά». Οι ομάδες που σχηματίζονται είναι πολυμελείς και περιλαμβάνουν παιδιά από 7-8 ετών, αγόρια και κορίτσια, με διακριτούς ρόλους (άλλοι μαζεύουν ξύλα, άλλοι αναλαμβάνουν τη φύλαξη) αλλά και μεγαλύτερους νέους έως 25 ετών που λειτουργούν ως καθοδηγητές, μεταφέροντας τη γνώση από γενιά σε γενιά. «Όλο το χωριό μονοιάζει, κορίτσια κι αγόρια, διαφόρων ηλικιών, βοηθάνε όπως μπορούν, με τη συμβολή φυσικά των μεγάλων» – αναφέρει η γραμματέας του Πολιτιστικού Συλλόγου Ανωγείων, Ολυμπία Σφυρή Μπαγκέρη, επισημαίνοντας ότι «το έθιμο των Αρφανών είναι διαχρονικό και περνάει από γενιά σε γενιά. Η προέλευση του χάνεται στα βάθη των αιώνων».

«Από τη Μ. Παρασκευή βρισκόμαστε στην τελική ευθεία και το Μ.Σάββατο γίνεται το στήσιμο των αρφανόξυλων στα σημεία όπου θα καούν οι αρφανοί» – λέει η γραμματέας του Συλλόγου. Η ίδια σημειώνει ότι «όλο το προηγούμενο διάστημα τα παιδιά, σε βάρδιες για να ξεκουράζονται, φυλάνε τα αρφανόξυλα, κάποιοι κόβουν, κάποιοι φέρνουν, κάποιοι προσέχουν» γιατί όπως τονίζει, μέσα στο έθιμο υπάρχει και η – καλώς εννοούμενη – «κλεψά», το σαμποτάζ δηλαδή από τη μια ενορία στην άλλη, στη «μάχη» για την μεγαλύτερη φουνάρα.

Το στήσιμο των αρφανόξυλων, που πραγματοποιείται το Μεγάλο Σάββατο με τη βοήθεια των πιο έμπειρων, απαιτεί τεχνική και δεξιοτεχνία, ώστε η κατασκευή να είναι σταθερή και να αποκτήσει ύψος. Στόχος είναι, όταν ανάψει η φωτιά, να υψωθεί εντυπωσιακά χωρίς να καταρρεύσει. «Η μεγαλύτερη αποτυχία για τα παιδιά είναι να πέσει η φωτιά» – τονίζει ο πρόεδρος.

Οι πέντε «φουνάρες» ανάβουν με το «Χριστός Ανέστη» σε διαφορετικά σημεία – στην Παναγία στο Περαχώρι, τον Άι Γιάννη, το Κομπί, τον Άι Γιώργη και το Μετόχι (Άγιος Δημήτριος) – και στη συνέχεια ξεκινά μια άτυπη «αναμέτρηση» για το ποια είναι η μεγαλύτερη. «Κάθε ενορία λέει πως η δική της είναι η μεγαλύτερη» – σχολιάζει, προσθέτοντας με χιούμορ την ιδέα μιας… ανεξάρτητης επιτροπής για την αξιολόγηση. «Τα παιδιά παθιάζονται, γι’αυτό και το έθιμο αυτό συνεχίζεται εδώ και τόσα χρόνια» – υπογραμμίζει η κ.Σφυρή Μπαγκέρη.

Πηγαίνοντας πέρα από το ίδιο το έθιμο, ο Βασίλης Δραμουντάνης επισημαίνει και την παιδαγωγική του αξία, καθώς καλλιεργεί την υπευθυνότητα, τη συνεργασία και την εργατικότητα στα παιδιά. «Μαθαίνουν τη σκοπιά, μαθαίνουν να φυλάνε τα δικά τους πράγματα αλλά και την ιδέα τους. Είναι πολλά τα θετικά μηνύματα, σε “γινώνουν” πιο εύκολα», σημειώνει. Στη διαδικασία συμμετέχουν ενεργά τόσο τα παιδιά του χωριού όσο και εκείνα των απόδημων Ανωγειανών που επιστρέφουν για το Πάσχα, δημιουργώντας «στρατόπεδα» για το έθιμο – όμως την επόμενη ημέρα, όλοι παραμένουν φίλοι.

Πηγή: neakriti.gr