Λασίθι: Η Μονή του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου Κριτσάς

Ο Θεολόγος είναι το πιο σημαντικό μνημείο εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 16ου και 17ου αιώνα 

Η Μονή του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου Κριτσάς υπολογίζεται ότι χτίστηκε στη διάρκεια της Β’ Βυζαντινής περιόδου και αυτό το συμπεραίνουμε από περίτεχνο σταυρό που βρέθηκε εκεί και είναι δείγμα της θρησκευτικής τέχνης της εποχής. Ο Σταυρός αυτός σήμερα φυλάσσεται στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης στο Ηράκλειο.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο Θεολόγος είναι το πιο σημαντικό μνημείο εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 16ου και 17ου αιώνα. Στο βιβλίο του «Νομός Λασιθίου», ο συγγραφέας Γιώργος Παναγιωτάκης αναφέρει ότι στη Μονή αυτή κατέφευγαν οι κτηνοτρόφοι της περιοχής προκειμένου να ορκιστούν στην εικόνα του Αγίου Μάμαντος για «να βγάλουν από πάνω τους» κατηγορίες ζωοκλοπής.

Τα κελιά του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου χρησιμοποιήθηκαν για κάποια χρόνια από τους Μικρασιάτες πρόσφυγες στην ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923. Πριν από αρκετά χρόνια (2009) στο Θεολόγο συνάντησα για πρώτη φορά και την καταπληκτική γριούλα Μαρία Κάργατζη – Κυρατζή. Πολλές φορές την είχα πάρει, με το αυτοκίνητό μου, πίσω στην πόλη. Της άρεσε πολύ να μιλάει και φυσικά όλα τα λεγόμενα της ήταν για ένα και μόνο πράγμα, την προσφυγιά.

Κουβέντες σαν και αυτές σοκάρουν και δεν μπορούν να ξεχαστούν. «Εμείς ήμασταν δυο φορές πρόσφυγες!», μου έλεγε συνεχώς «την πρώτη φορά, για τέσσερα χρόνια στη Γαλλία. Μετά, όταν άλλαξε η κατάσταση ξαναγυρίσαμε στον τόπο μας (Αλάτσανα Μικράς Ασίας), αλλά σύντομα ξαναγίναμε πρόσφυγες εδώ στην Κρήτη. Φτώχεια μεγάλη… κάποια στιγμή μας έφεραν εδώ στον Θεολόγο… μας έλεγαν και Τουρκόσπορους!»

Διαβάζω και τη διήγηση της Μαρίας του Θεολόγου, από το βιβλίο της Μαρίας Σωρού («Πρόσφυγες στον Μεραμπέλλο»), «…όταν ήλθαμε εδώ, δεν είχε δρόμο, μόνο ένα μονοπάτι. Τα κελιά τα κάναμε σπίτια, όταν έβρεχε, ήτρεχε το νερό και έκανε κόλυμπο μέσα. Κι’ εμείς είμαστε ξυπόλητοι, γδυμνοί, εκατομμύρια αγκάθια στα πόδια μας! Ξυπόλυτοι με ένα κουρέλι! Πως εζήσαμε;».

Πηγή: anatolh.com