Μεταναστευτικό: Τι περιλαμβάνει η ελληνική πρόταση για έκτακτο ευρωπαϊκό μηχανισμό

Συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια για την ενεργοποίηση ενός Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Έκτακτης Ανάγκης για το μεταναστευτικό περιλαμβάνει η πρόταση που παρουσίασε τις προηγούμενες ημέρες ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ

Σε περίπτωση κρίσης, προβλέπεται η αρχική εφαρμογή του μηχανισμού για διάστημα έως 30 ημερών, καθώς και η λήψη σειράς έκτακτων επιχειρησιακών μέτρων. Μεταξύ αυτών είναι η ενίσχυση της επιτήρησης των συνόρων, η προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου για όσους εισέρχονται παράνομα στη χώρα και η επίσπευση των επιστροφών.

Σύμφωνα με το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, επιδίωξη της ελληνικής πρότασης είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού άμεσης αντίδρασης σε περιπτώσεις αιφνίδιας και μαζικής αύξησης των μεταναστευτικών ροών. Πρόκειται για καταστάσεις στις οποίες οι υφιστάμενες δυνατότητες διαχείρισης στα σύνορα και στις δομές υποδοχής αποδεικνύονται ανεπαρκείς, ενώ παράλληλα υπάρχουν ενδείξεις ότι η μετανάστευση χρησιμοποιείται οργανωμένα ως μέσο πίεσης.

Η πρόταση δεν έχει εγκριθεί μέχρι στιγμής, ούτε έχει ληφθεί απόφαση σε επίπεδο ΕΕ για τη θέσπιση ή την ενεργοποίηση του συγκεκριμένου μηχανισμού. Ωστόσο, όπως αναφέρει το υπουργείο, έχει γίνει αποδεκτή από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Μετά την ολοκλήρωση του Συμβουλίου, ο Θάνος Πλεύρης είχε επισημάνει ότι «Η συγκεκριμένη πρόταση έτυχε αποδοχής από πολλές χώρες και ο επίτροπος έχει πάρει τις παρατηρήσεις, προκειμένου να φέρει συγκεκριμένη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο επόμενο Συμβούλιο».

Τα ποσοτικά κριτήρια για την ενεργοποίηση του μηχανισμού

Η ενεργοποίηση του προτεινόμενου «Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης», δηλαδή ενός έκτακτου νομικού πλαισίου, θα εξαρτάται από την ταυτόχρονη πλήρωση αντικειμενικών ποσοτικών και ποιοτικών προϋποθέσεων, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.

Σε ό,τι αφορά τα ποσοτικά κριτήρια, πρώτο προβλέπεται να είναι η απότομη αύξηση και η μαζικότητα των αφίξεων. Ειδικότερα, θα εξετάζεται εάν οι εβδομαδιαίες ή δεκαπενθήμερες αφίξεις σε συγκεκριμένη συνοριακή περιοχή έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σύγκριση με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών.

Επιπλέον, θα συνεκτιμάται η άφιξη μεγάλου αριθμού μεταναστών, όταν καταγράφονται συνεχείς διελεύσεις υψηλής έντασης ή μαζικές απόπειρες παραβίασης των συνόρων.

Ως δεύτερο ποσοτικό κριτήριο προσδιορίζεται ο υπερκορεσμός των υποδομών. Αυτό αφορά την πλήρη εξάντληση, σε ποσοστό 100%, της τοπικής επιχειρησιακής χωρητικότητας των δομών υποδοχής, ταυτοποίησης και φιλοξενίας μέσα σε χρονικό διάστημα 48 έως 72 ωρών. Μια τέτοια εξέλιξη θα πρέπει να δημιουργεί άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή τη δημόσια τάξη.

Τα ποιοτικά κριτήρια και οι ενδείξεις εργαλειοποίησης της μετανάστευσης

Στα ποιοτικά κριτήρια συγκαταλέγεται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η ύπαρξη διασταυρωμένων και αδιάσειστων στοιχείων που αποδεικνύουν ότι τρίτη χώρα συντονίζει, κατευθύνει ή εργαλειοποιεί τις μεταναστευτικές ροές. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται περιπτώσεις στις οποίες κρατικοί παράγοντες επιδεικνύουν ανοχή ή συνεργάζονται με οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα που δραστηριοποιούνται στη διακίνηση μεταναστών.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις περιπτώσεις όπου η αύξηση των μεταναστευτικών ροών δεν αποδίδεται σε ανθρωπιστική κρίση, όπως ένας πόλεμος ή μια φυσική καταστροφή, αλλά, βάσει της προσέγγισης που προτείνεται, προκύπτει από τεχνητή και οργανωμένη καθοδήγηση.

Ένα ακόμη ποιοτικό κριτήριο αφορά τις ταυτόχρονες και μαζικές απόπειρες παραβίασης των συνόρων σε συγκεκριμένα σημεία διέλευσης, τα οποία είναι γνωστά ως «hotspots». Προϋπόθεση είναι ο όγκος και η ένταση των περιστατικών να καθιστούν αντικειμενικά αδύνατη την εφαρμογή των συνήθων ατομικών διοικητικών διαδικασιών υποδοχής και καταγραφής.

Ενημέρωση των ευρωπαϊκών οργάνων και διάρκεια των έκτακτων μέτρων

Με βάση την ελληνική πρόταση, η ενεργοποίηση του μηχανισμού θα συνοδεύεται από επίσημη κοινοποίηση και ενημέρωση τόσο του Συμβουλίου υπουργών της ΕΕ όσο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Για την αρχική εφαρμογή των έκτακτων μέτρων προτείνεται ανώτατη διάρκεια 30 ημερών. Η συνέχιση της εφαρμογής τους θα μπορεί να αποφασίζεται μέσω παράτασης, ύστερα από την απαιτούμενη αξιολόγηση και έγκριση.

Ενίσχυση των συνόρων και άμεση κινητοποίηση της Frontex

Αφού διαπιστωθεί ότι πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις και ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός, θα τίθεται σε εφαρμογή ένα σύνολο άμεσων επιχειρησιακών παρεμβάσεων.

Βασικό μέτρο θα είναι η εντατικοποίηση της φύλαξης των συνόρων, με δυνατότητα ενεργού αποτροπής, υπό την προϋπόθεση της πλήρους συμμόρφωσης με το διεθνές δίκαιο.

Η πρόταση προβλέπει, επίσης, την άμεση και αυτόματη ενεργοποίηση και ανάπτυξη των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα (RABITs) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex). Οι ομάδες αυτές θα συνδράμουν στη φυσική επιτήρηση και φύλαξη των συνόρων, καθώς και στην αποτροπή παράνομων διελεύσεων.

Αναστολή των διαδικασιών ασύλου και επιτάχυνση των επιστροφών

Κεντρική πρόβλεψη της πρότασης είναι η πλήρης αναστολή της παραλαβής και της εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας για τα άτομα που εισέρχονται παράνομα στη χώρα κατά τη διάρκεια της περιόδου κρίσης.

Ταυτόχρονα, προβλέπεται η άμεση απομάκρυνση και επιστροφή των εισερχομένων στη χώρα καταγωγής ή στη χώρα διέλευσης. Τα συγκεκριμένα άτομα θα μεταφέρονται αμέσως σε κλειστές δομές προσωρινής κράτησης και ταυτοποίησης, οι οποίες θα λειτουργούν χωριστά από το κανονικό σύστημα υποδοχής.

Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβάνονται ταχύτερες διαδικασίες άμεσης επιστροφής και απλουστευμένοι διοικητικοί κανόνες, με στόχο να μειωθούν οι καθυστερήσεις που προκύπτουν κατά την έκδοση των απαραίτητων ταξιδιωτικών εγγράφων.

Ειδικότερα, προβλέπεται να υπάρχει δυνατότητα έκδοσης ταξιδιωτικών εγγράφων απευθείας από τη χώρα πρώτης εισόδου, μέσω εγγράφων τύπου «EU Laissez-Passer» ή εγγράφων έκτακτης ανάγκης για ταξίδια (Emergency Travel Documents). Στόχος είναι τα έγγραφα αυτά να γίνουν υποχρεωτικά αποδεκτά από τη χώρα προέλευσης ή επιστροφής, ώστε να περιοριστούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια που καθυστερούν την ολοκλήρωση των διαδικασιών επαναπατρισμού.

Ευρωπαϊκή πολιτική και οικονομική πίεση σε τρίτες χώρες

Στη δέσμη των προτεινόμενων μέτρων περιλαμβάνεται, τέλος, η συντονισμένη άσκηση πολιτικής και οικονομικής πίεσης από την ΕΕ προς τις χώρες που εργαλειοποιούν τις μεταναστευτικές ροές, αλλά και προς τα κράτη από τα οποία προέρχονται οι μετανάστες.

Επιδίωξη είναι να εξασφαλιστεί η συνεργασία των συγκεκριμένων χωρών και να δοθεί απόλυτη προτεραιότητα στην αποδοχή της επιστροφής των υπηκόων τους.

Η πρόταση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου εντάσσεται στην ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για τη διαχείριση έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων και την αντιμετώπιση περιπτώσεων εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών. Η συζήτηση αυτή εντάθηκε μετά τις εξελίξεις στη Θέουτα της Ισπανίας.

Εφόσον η πρόταση προχωρήσει, η εφαρμογή του συγκεκριμένου μηχανισμού θα εξεταστεί στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαδικασιών, καθώς και των υποχρεώσεων που απορρέουν από το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Πηγή: skai.gr