Ειρήνη και Εγώ

Της Ειρήνη Φρυγανά-Τι σημαίνει για τη διεθνή τάξη να δηλώνει ο πλανητάρχης ότι η ειρήνη είναι κατάσταση που τηρεί όσο ανταμείβεται;

Η επιστολή του Ντόναλντ Τραμπ προς τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας είναι ένα ακόμη επεισόδιο γραφικότητας, από αυτά που έχουν αρχίσει να κανονικοποιούνται τόσο πολύ που οριακά καταναλώνονται ως ειδήσεις υψηλής γεωπολιτικής.

Στην πραγματικότητα, είναι μια καθαρή, σχεδόν παιδική – αυτό ίσως την κάνει και πιο τρομακτική – διατύπωση απειλής: «Λαμβάνοντας υπόψη ότι η χώρα σας αποφάσισε να μη μου απονείμει το Νόμπελ Ειρήνης δεν αισθάνομαι πλέον υποχρεωμένος να σκέφτομαι αποκλειστικά με γνώμονα την ειρήνη». Σε ελεύθερη μετάφραση: αφού δεν μου δώσατε το βραβείο, δεν σας χρωστάω αυτοπεριορισμό.

Το ερώτημα που εγείρεται ωστόσο, δεν είναι μόνο αν ο Τραμπ θα γίνει πράγματι πιο πολεμικός επειδή δεν πήρε το Νόμπελ. Το ερώτημα είναι πιο σοβαρό: τι σημαίνει για τη διεθνή τάξη να δηλώνει ο πλανητάρχης ότι η ειρήνη είναι κατάσταση που τηρεί όσο ανταμείβεται (και μάλιστα σε επίπεδο προσωπικό).

Ναρκισσισμός και πολιτική

Υπάρχει μια αυξανόμενη, σχεδόν κανονικοποιημένη –και πάλι– ιδέα, ότι οι «επιτυχημένοι» είναι φορείς ψυχολογικών τραυμάτων και ότι αυτό το υλικό μπορεί να αξιοποιηθεί είτε για να θεραπεύσουν τον εαυτό τους είτε για να επιβληθούν στον κόσμο. Το τι από τα δυο επιλέγει κανείς βέβαια, αποκαλύπτει αυτόματα το ποιόν του, τα κίνητρά του και τα όριά του. Αν βλέπει, δηλαδή, την εξουσία ως ευθύνη, ως εκδίκηση ή ως προσωπική αποζημίωση.

Η επιστολή του Τραμπ προς τον Στόρε δείχνει, για ακόμη μια φορά, έναν άνθρωπο που δεν “γειώνεται” από την επιτυχία. Δεν ικανοποιείται ποτέ αλλά αντιθέτως, νιώθει ότι η επιτυχία τον απελευθερώνει δικαιωματικά από οποιαδήποτε ανάγκη αυτοελέγχου, αυτοπειθαρχίας και αυτοσυγκράτησης. Με λίγα λόγια, δεν υπάρχει ταβάνι για τον Τραμπ.

Αυτό, όμως, δεν εξηγείται μόνο στη βάση της προσωπικότητάς του. Είναι πρωτίστως ζήτημα συστήματος. Η εκλογική επιβράβευση της επιθετικής ρητορικής και η διεθνής συγκυρία θεσμικής κόπωσης έχουν δημιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις ώστε η εξατομίκευση της ισχύος όχι μόνο να γίνεται ανεκτή, αλλά και να επιβραβεύεται. Ο Τραμπ είναι ουσιαστικά το σύμπτωμα ενός συστήματος που κάποια στιγμή έπαψε να θέτει και να σέβεται όρια.

Παιχνίδια εκδίκησης

Ο Τραμπ συνεχίζοντας στην επιστολή του, συνδέει το Νόμπελ με την υπόθεση της Γροιλανδίας, επαναφέροντας απαιτήσεις «πλήρους και απόλυτου ελέγχου» και υπαινιγμούς για δικαιώματα εδαφικής κυριότητας.

Έτσι, η ειρήνη δεν είναι πια στόχος, ούτε καν συμφέρον. Αυτό, προφανώς, είναι εγγενώς επικίνδυνο. Εξίσου επικίνδυνη, όμως, είναι και η λογική που επιχειρεί να εγκαθιδρύσει: ότι η εξωτερική πολιτική και η διεθνής συμπεριφορά μιας υπερδύναμης μπορεί να διατυπώνεται ως προσωπική αντίδραση και ως συναισθηματική ανταπόδοση – (Παρεμπιπτόντως, έχει άραγε αναθεωρήσει έστω ένα μέρος των ψηφοφόρων του την άποψη ότι «οι γυναίκες είναι πολύ συναισθηματικές για την προεδρία», παρακολουθώντας έναν άντρα να μεταφράζει μια προσωπική του ματαίωση με όρους εξωτερικής πολιτικής;).

Τραγική ειρωνεία

Η Νορβηγία απάντησε το αυτονόητο: το Νόμπελ δεν το δίνει η κυβέρνηση, το δίνει ανεξάρτητη επιτροπή. Σε μια κανονική δημοκρατική συνείδηση, η απάντηση αυτή κλείνει το θέμα. Στην τραμπική συνείδηση, ανοίγει ένα άλλο: αν οι θεσμοί δεν υπακούουν στη θέληση του, τότε οι θεσμοί είναι εχθροί. Στο τέλος, η επιστολή αποκαλύπτει ξεκάθαρα έναν τύπο εξουσίας που δεν δέχεται το «όχι».

Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι όλα αυτά εκτυλίσσονται γύρω από ένα βραβείο ειρήνης. Από την άλλη, πότε υπήρξε λογική σε περίοδο διακυβέρνησης Τραμπ ώστε να συνεχίζουν να μας εκπλήσσουν οι αποφάσεις, οι κινήσεις και οι δηλώσεις του; Αν μας δείχνει ωστόσο κάτι το φαινόμενο Τραμπ, στην ολότητά του, είναι το πού πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας και ότι το ερώτημα, σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο, δεν είναι ποιοι είμαστε αλλά ποιοι θέλουμε να γίνουμε. Γιατί αυτό που θέλουμε να γίνουμε δείχνει, τελικά, πολλά περισσότερα για το ποιοι πραγματικά είμαστε.

*Η Ειρήνη Φρυγανά είναι σύμβουλος επικοινωνίας

Πηγή: Ναυτεμπορική