Επηρεάζει ο πόλεμος τις κυβερνήσεις;

Του Πάνου Κολιαστάση

Οι Αμερικανοί ονομάζουν το φαινόμενο «rally ’round the flag» – «στοίχιση γύρω από τη σημαία». Προκύπτει όταν οι πολίτες μιας χώρας αισθάνονται απειλή από μια διεθνή κρίση που ξεσπά αιφνίδια, γίνεται έντονα ορατή, εξελίσσεται δραματικά και εμπλέκει άμεσα την κυβέρνησή τους. Τότε παραμερίζουν πρόσκαιρα τις πολιτικές τους διαφορές και συσπειρώνονται ανακλαστικά γύρω από την πολιτική ηγεσία για να προστατευθούν. Συμβαίνει συνήθως σε περιπτώσεις πολέμου με τις εμπόλεμες κυβερνήσεις να βλέπουν τη δημοφιλία τους να αυξάνεται απότομα αλλά σχετικά βραχυπρόθεσμα.

Έχει παρατηρηθεί στο παρελθόν με προέδρους των ΗΠΑ (Κένεντι, Μπους) καθώς και πρωθυπουργούς άλλων χωρών όπως η Θάτσερ. Δεν φαίνεται να επηρεάζει όμως, τουλάχιστον προς το παρόν, τον πρόεδρο Τραμπ. Τόσο πριν, όσο και μετά την επέμβαση στο Ιράν, η αποδοχή του παραμένει χαμηλή (38%). Για την ακρίβεια είναι χαμηλότερη τόσο από εκείνη του Μπάιντεν όσο και του ίδιου του Τραμπ στον αντίστοιχο δεύτερο χρόνο της πρώτης του θητείας (Economist-YouGov 2/3). Έχει παίξει ρόλο προφανώς το γεγονός πως σχεδόν έξι στους δέκα Αμερικανούς (59%), διαφωνούν με την επίθεση στο Ιράν (CNN – SSRS 2/3). Εξέλιξη που διευκολύνεται ίσως από την έντονη πόλωση που χαρακτηρίζει γενικώς την αμερικανική πολιτική εδώ και αρκετά χρόνια. Παράλληλα οι προτεραιότητες της πλειονότητας της κοινής γνώμης είναι διαφορετικές. Ο πληθωρισμός παραμένει το «πιο σημαντικό ζήτημα» και η αξιολόγηση της κυβέρνησης είναι ιδιαίτερα αρνητική (Εconomist-YouGov 2/3). Εξ ου και οι Δημοκρατικοί προηγούνται για την ώρα στις μετρήσεις για τις ενδιάμεσες εκλογές του προσεχούς Νοεμβρίου για το Κογκρέσο.

Παρ’ όλα αυτά, οι ψηφοφόροι των Ρεπουμπλικάνων που εγκρίνουν τους χειρισμούς του Προέδρου στο Ιράν, έχουν παραδόξως αυξηθεί σημαντικά, μετά την επίθεση. Ιδίως όσοι ανήκουν στον πυρήνα των οπαδών του – κίνημα MAGA – φθάνουν το 68% (Economist – YouGov 2/3). Παρά τις προεκλογικές δεσμεύσεις για τερματισμό των πολέμων, η υποστήριξη της εκλογικής του βάσης έχει ενισχυθεί. Προφανώς η ταύτιση με την ηγεσία μετρά περισσότερο από την αθέτηση των υποσχέσεων – στοιχείο που καθιστά τους πολιτικούς χειρισμούς περισσότερο απρόβλεπτους.

Πέραν όμως από τα εμπόλεμα κράτη, νεότερες έρευνες δείχνουν ότι η «στοίχιση γύρω από τη σημαία» μπορεί να επηρεάσει και τρίτες χώρες. Ακόμα κι εκείνες δηλαδή που παρότι δεν εμπλέκονται άμεσα στη σύρραξη, υφίστανται τις συνέπειες. Ιδίως όταν οι πολίτες τους ανησυχούν έντονα για τις εξελίξεις, η συσπείρωση γύρω από την πολιτική ηγεσία είναι άμεση. Το φαινόμενο είχε διαπιστωθεί μετά τη ρωσική εισβολή το 2022 στην Ουκρανία, σε χώρες όπως η Γαλλία με την απότομη ενίσχυση της δημοτικότητας Μακρόν, εν μέσω τότε προεκλογικής περιόδου. Το ίδιο είχε εκδηλωθεί και σε μερικές χώρες εκτός ΕΕ.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Στην Ελλάδα δεν είχε καταγραφεί ανάλογη επίδραση το 2022. Εντούτοις δεν αποκλείεται να προκύψει σήμερα, έστω και σε ήπιο βαθμό, καθώς οι συνθήκες είναι ποιοτικά διαφορετικές. Η αίσθηση εγγύτητας με το ευρύτερο πεδίο της σύγκρουσης είναι ισχυρότερη. Οι πύραυλοι έφθασαν μέχρι την Κύπρο κινητοποιώντας τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις όπως και αρκετές ευρωπαϊκές. Στο εσωτερικό μέτωπο επίσης αναπτύσσεται κλίμα πολιτικής συναίνεσης για τη διαχείριση της κατάστασης από τις βασικές πολιτικές δυνάμεις. Επιπλέον, από θεωρητική σκοπιά, μια κυβέρνηση που έχει ήδη υποστεί σημαντική φθορά διαθέτει συχνά μεγαλύτερο περιθώριο αύξησης της συσπείρωσής της και κατ’ επέκταση δημοσκοπικής ενίσχυσης.

Ωστόσο τέτοιου τύπου μεταβολές, μικρότερες ή μεγαλύτερες, είναι εξ ορισμού προσωρινές. Διότι σταδιακά οι συνέπειες μετακινούνται σε άλλα πεδία όπως οι τιμές της ενέργειας, η επίπτωση στον πληθωρισμό και η διόγκωση των μεταναστευτικών ροών. Προβλήματα που προϋπήρχαν βεβαίως του πολέμου και στο οικονομικό τους σκέλος παρατηρούνται ήδη από το 2022. Παρότι τώρα, όπως και τότε, οι αιτίες είναι πρωτίστως εξωγενείς, η αντιμετώπισή τους βαρύνει πάντα στα μάτια της κοινής γνώμης την εκάστοτε κυβέρνηση. Ειδικά όταν τα προβλήματα επιμένουν σε βάθος χρόνου και συνδυάζονται με εσωτερικές αιτίες. Η ένταση τους βέβαια θα κριθεί από τη διάρκεια και την έκταση της ένοπλης σύγκρουσης και κάθε πρόβλεψη παραμένει επισφαλής, αφού το τέλος δεν είναι ακόμα ορατό. Μπορούν όμως να γίνουν δύο επισημάνσεις για

το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο. Πρώτον, όσο περισσότερο εμπεδώνεται κλίμα διεθνούς αβεβαιότητας τόσο περισσότερο αυξάνεται η ζήτηση για πολιτική σταθερότητα. Δεύτερον, στις συνθήκες αυτές, το ζήτημα της κυβερνησιμότητας μιας χώρας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Ο Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης του Queen Mary University of London, ερευνητής στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών του ΕΑΠ και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.

tovima.gr