Η Ευρώπη αλλάζει στάση απέναντι στα πυρηνικά

Η πείρα από την Ουκρανία

Τα πυρηνικά όπλα και η πιθανή χρήση τους έχουν μπει πλέον στην ημερήσια διάταξη από όλες τις πλευρές και οι διεθνείς εξελίξεις κάθε άλλο παρά καθησυχαστικές έιναι για το μέλλον της ανθρωπότητας 81 χρόνια μετά το πυρηνικό ολοκαύτωμα στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι της Ιαπωνίας.

Σε ανάλυσή του το Bloomberg παρουσιάζει τις διεργασίες που βρίσκοντα σε εξέλιξη στην ΕΕ γύρω από το “μέτωπο” των πυρηνικών όπλων και πώς σκέφτοναι οι ευρωπαίοι ηγέτες να αναπτύξουν την πυρηνική αποτρεπτική τους δύναμε έναντι της Ρωσίας.

Η πείρα από την Ουκρανία

Όταν οι ΗΠΑ σταμάτησαν προσωρινά να μοιράζονται πληροφορίες σχετικά με το πεδίο της μάχης με την Ουκρανία τον Μάρτιο του 2025, τα αποτελέσματα ήταν άμεσα. Οι δυνάμεις του Κιέβου υπέστησαν αποφασιστικές ήττες στο πεδίο της μάχης, ενώ οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους παρακολουθούσαν με τρόμο.

Η Ευρώπη εξαρτάται από τις ΗΠΑ για τη λεγόμενη πυρηνική ομπρέλα, που αποτελείται από αμερικανικά όπλα που βρίσκονται στην ήπειρο και τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ.

Η διακοπή διήρκεσε μόνο λίγες ημέρες, αλλά προκάλεσε σοκ σε όλη την Ευρώπη, καθώς μια νέα πραγματικότητα άρχισε να διαφαίνεται: η Ουάσιγκτον δεν ήταν πλέον ένας αξιόπιστος στρατιωτικός εταίρος και η ήπειρος χρειαζόταν ένα «plan Β».

Η Ευρώπη αγωνίζεται να διατηρήσει τις ΗΠΑ, που γίνονται όλο και πιο εχθρικές, στο ΝΑΤΟ, ενώ οι χώρες σπεύδουν να επανεξοπλιστούν. Και τώρα, για πρώτη φορά από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συζητούν πώς να αναπτύξουν τη δική τους πυρηνική αποτρεπτική δύναμη, σύμφωνα με άτομα που είναι εξοικειωμένα με το θέμα, τα οποία επικαλούνται συνομιλίες μεταξύ στρατιωτικών και κυβερνήσεων, και που μίλησαν στο Bloomberg.

Η Ευρώπη εξαρτάται από τις ΗΠΑ για τη λεγόμενη πυρηνική ομπρέλα, που αποτελείται από αμερικανικά όπλα που βρίσκονται στην ήπειρο και τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ. Εάν οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστες, η Ευρώπη αντιμετωπίζει την απειλητική προοπτική να μείνει μόνη με έναν γείτονα, τη Ρωσία, που διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο.

Προς το παρόν, μόνο η Βρετανία και η Γαλλία διαθέτουν πυρηνικά όπλα. Σύμφωνα με πηγές που είναι εξοικειωμένες με το θέμα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να προσφέρει πυρηνική αποτροπή στην υπόλοιπη Ευρώπη σε ομιλία του αυτό το μήνα. Ήδη πέρυσι, μετά τα γεγονότα στην Ουκρανία, είχε αναφερθεί στην πιθανότητα επέκτασης της γαλλικής προστασίας στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Οι πυρηνικές δυνατότητες της Ευρώπης βασίζονται σε δύο χώρες

Το Ηνωμένο Βασίλειο εξαρτάται από μια αλυσίδα εφοδιασμού με μεγάλη συμμετοχή των ΗΠΑ για το οπλοστάσιό του, αλλά η Γαλλία μπορεί να παράγει τις δικές της πυρηνικές κεφαλές.

Xρήματα και διεθνείς συνθήκες για πυρηνικά όπλα

Με αρκετά χρήματα, άλλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν θεωρητικά να αποκτήσουν πυρηνικούς πυραύλους. Αλλά αυτό θα απαιτούσε οδυνηρές επιλογές: υψηλό κόστος και παραβιάσεις διεθνών συνθηκών, αν οι χώρες θέλουν να αναπτύξουν το δικό τους οπλοστάσιο, ή την αποδοχή ότι η υπογραφή συμφωνίας για την υπεράσπιση ενός συμμάχου συνεπάγεται την πιθανή ανταλλαγή με το να δεχθούν οι ίδιες επίθεση.

«Φανταστείτε ότι η Ρωσία εισβάλλει στην Εσθονία», είπε στο Bloomberg ο Pavel Povdig, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για την Έρευνα στον Αφοπλισμό. «Έτσι, η Γαλλία έχει τον εξής υπολογισμό: έχει την ικανότητα να προκαλέσει μεγάλη ζημιά στη Ρωσία, αλλά η Ρωσία σίγουρα θα προκαλέσει μεγάλη ζημιά στη Γαλλία ως αντίποινα. Θα ήταν κάτι που το Παρίσι θα ήταν διατεθειμένο να εξετάσει;»

Η Ευρώπη προχωρά με προσοχή. Καθώς οι αξιωματούχοι αντιμετωπίζουν το ζήτημα, είναι προσεκτικοί ως προς τα μηνύματα που στέλνουν στη Ρωσία, διατηρώντας τις συνομιλίες σε διμερές ή τριμερές επίπεδο μεταξύ χωρών που έχουν ισχυρή εμπιστοσύνη, σύμφωνα με πρόσωπο που έχει γνώση των συνομιλιών. Το πρόσωπο αυτό δεν θέλησε να κατονομαστεί λόγω της ευαισθησίας του θέματος.

Οι χώρες που συμμετέχουν στις συζητήσεις φιλοξενούν συνήθως αμερικανικά στρατιωτικά μέσα, βρίσκονται κοντά στη Ρωσία και αισθάνονται άμεσα απειλούμενες από τον Βλαντιμίρ Πούτιν, σύμφωνα με πηγή που έχει γνώση των συνομιλιών. Οι συνομιλίες διεξάγονται σε υψηλό στρατιωτικό επίπεδο και ακόμη και οι υπουργοί ενδέχεται να μην έχουν γνώση αυτών, πρόσθεσε η πηγή.

Πυρηνική αποτροπή

Η πυρηνική αποτροπή αναμένεται να αποτελέσει καυτό θέμα στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου, η οποία ξεκινά την Παρασκευή. Η ομιλία του Μακρόν για τα πυρηνικά θα ακολουθήσει αργότερα, στη Γαλλία, μετά από διαβουλεύσεις με τους συμβούλους του προέδρου, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το χρονοδιάγραμμα.

Η αντικατάσταση της «ομπρέλας» των ΗΠΑ με νέα ευρωπαϊκά όπλα είναι οικονομικά ασύμφορη για τις περισσότερες χώρες, μεταξύ άλλων προβλημάτων, σύμφωνα με ειδικούς. Η ήπειρος ήδη ξοδεύει τεράστια ποσά για την ενίσχυση της συμβατικής στρατιωτικής ισχύος. Το 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο ξόδεψαν συνολικά περισσότερα από 530 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα, ποσό που υπερβαίνει το ήμισυ του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Πολωνίας.

Προς το παρόν, η καλύτερη κίνηση της Ευρώπης θα ήταν να αναπτύξει το προηγμένο οπλοστάσιό της με μη πυρηνικά όπλα, τα οποία μπορούν να απειλήσουν σημαντικούς στόχους εντός της Ρωσίας και να αποτρέψουν μια εισβολή, σύμφωνα με την Darya Dolzikova, ανώτερη ερευνήτρια στο Royal United Services Institute.

«Δεν βλέπω μια πανευρωπαϊκή πυρηνική αποτρεπτική δύναμη», δήλωσε η Dolzikova, συγγραφέας μιας πρόσφατης έκθεσης για την πυρηνική αποτροπή στην Ευρώπη. «Δεν νομίζω ότι αυτό είναι εφικτό. Αυτό που πιστεύω ότι μπορούμε να κάνουμε είναι να ρωτήσουμε: «Πώς σκέφτονται οι Γάλλοι και οι Βρετανοί για τα δικά τους μέσα αποτροπής και πώς αυτό επηρεάζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια;»

Η Γαλλία και η Βρετανία διαθέτουν συνολικά περίπου 400 πυρηνικές κεφαλές. Σε σύγκριση, οι ΗΠΑ διαθέτουν 1.670, αριθμός που ενδέχεται να αυξηθεί μετά τη λήξη, αυτό το μήνα, της νέας συνθήκης START μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας, η οποία ρύθμιζε τα πυρηνικά όπλα.

Παρά το μικρότερο οπλοστάσιό τους, οι γαλλικές και βρετανικές πυρηνικές κεφαλές έχουν αρκετή εκρηκτική δύναμη για να καταστρέψουν εκατοντάδες πόλεις, σύμφωνα με την Dolzikova. Η Ρωσία, αντίθετα, είναι πιο ευέλικτη, καθώς το τεράστιο οπλοστάσιό της περιλαμβάνει μικρότερα όπλα, προσφέροντάς της περισσότερες επιλογές για στόχους και τρόπους αντίδρασης σε περίπτωση κλιμάκωσης.

Η Βρετανία και η Γαλλία ξοδεύουν συνολικά περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο για τη συντήρηση των όπλων τους. Αυτό είναι περισσότερο από το μισό του συνολικού αμυντικού προϋπολογισμού της Σουηδίας, του νεότερου μέλους του ΝΑΤΟ.

Το να πείσουν τους ψηφοφόρους να αποδεχθούν ότι τα ακριβά πυρηνικά όπλα καλύπτουν άλλες χώρες —ακόμη και αν το κόστος δεν αυξήθηκε— θα μπορούσε να είναι δύσκολο. Τόσο το Παρίσι όσο και το Λονδίνο αντιμετωπίζουν ήδη διαμαρτυρίες των φορολογουμένων, καθώς οι κυβερνήσεις λαμβάνουν σκληρές αποφάσεις για τον προϋπολογισμό.

Διακήρυξη του Northwood

Οι δύο χώρες διεξάγουν συζητήσεις για τον καλύτερο συντονισμό των πυρηνικών δυνάμεών τους. Πέρυσι, υπέγραψαν τη Διακήρυξη του Northwood, η οποία ανέφερε: «Οι πυρηνικές δυνάμεις μας είναι ανεξάρτητες, αλλά μπορούν να συντονιστούν και να συμβάλουν σημαντικά στη συνολική ασφάλεια της Συμμαχίας, καθώς και στην ειρήνη και τη σταθερότητα της ευρωατλαντικής περιοχής».

Σύμφωνα με έκθεση του think-tank IFRI με έδρα το Παρίσι, η Γαλλία θα μπορούσε να σταθμεύσει μαχητικά αεροσκάφη με πυρηνική ικανότητα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Πολωνία. Ευκολότερες επιλογές περιλαμβάνουν την αύξηση της συμμετοχής των χωρών του ΝΑΤΟ στις γαλλικές πυρηνικές ασκήσεις ή τη στενότερη συνεργασία μεταξύ της Γαλλίας και της Ομάδας Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ.

Ένα μαχητικό αεροσκάφος Rafale στο κατάστρωμα του πυρηνικού αεροπλανοφόρου Charles de Gaulle του Γαλλικού Ναυτικού.

Οι μεμονωμένες χώρες θα μπορούσαν να επενδύσουν σε «έτοιμες προς χρήση» δυνατότητες, που σημαίνει να διαθέτουν όλα τα στοιχεία για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, αν χρειαστεί. Αλλά ακόμη και αυτό απαιτεί πυρηνικούς σταθμούς, πολύπλοκες και δαπανηρές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού και την πολιτική βούληση να παραβιαστούν οι συμφωνίες μη διάδοσης, σύμφωνα με ένα πρόσωπο που είναι εξοικειωμένο με τις πυρηνικές συζητήσεις στην Ευρώπη.

«Είναι ένα πολύ περίπλοκο θέμα, επειδή η γαλλική πυρηνική αποτροπή δεν είναι μια πραγματική πυρηνική ομπρέλα όπως αυτή που μας προσφέρει το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Βέλγος πρωθυπουργός Bart De Wever στο Bloomberg. «Αν μιλάμε για πυρηνικά όπλα, τότε μιλάμε για δαπάνες πολλών χρημάτων».

Από την πλευρά των εταίρων τους, δεν είναι δεδομένο ότι η Βρετανία και η Γαλλία θα έχουν πάντα κυβερνήσεις προσηλωμένες στην ιδέα της προστασίας της υπόλοιπης Ευρώπης, δήλωσε η ερευνήτρια του IFRI Heloise Fayet. Η Γαλλία πρόκειται να διεξαγάγει προεδρικές εκλογές το επόμενο έτος, και η Marine Le Pen και ο δεξί της χέρι Jordan Bardella έχουν διαμαρτυρηθεί φωναχτά ενάντια σε οποιαδήποτε ιδέα κοινής χρήσης του πυρηνικού αποτρεπτικού παράγοντα.

«Οι σύμμαχοί μας μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούν να βασίζονται σε εμάς», δήλωσε η Fayet. «Η αξιοπιστία απαιτεί γρήγορη και άμεση δράση για τη δημιουργία συνηθειών».

Πηγή: ΟΤ