Ο «νέος άνθρωπος» συναντά τον Νεάντερταλ

Του Γιώργου Δουατζή

Οι σχέσεις παραγωγής, που ως τώρα συντελούσαν στον καθορισμό του ταξικού διαχωρισμού και αντιστοίχως έναυσμα για τους κοινωνικούς-κινηματικούς αγώνες, μεταβάλλονται ταχύτατα με την εισβολή της τεχνικής σε κάθε πεδίο της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η υποκατάσταση της ανθρώπινης εργασίας από τις μηχανές, ορίζει πλέον τα της οικονομίας και κυρίως της αντίστοιχης παγκόσμιας διάρθρωσης ισχυρών και αδυνάτων.

Τα κριτήρια για μια καλύτερη κοινωνία που οραματίζονταν ως χθες οι κοινωνιολόγοι και πρέσβευαν οι ιδεολογίες, αναδιαμορφώνονται ταχύτατα και απρόβλεπτα για τους μη γνωρίζοντες σε βάρος της ανθρώπινης υπόστασης και υπέρ της τεχνικής. Οι δε κτήτορες και χειριστές της τεχνικής σταδιακά μεταβάλλονται στα «αφεντικά του κόσμου» με τους πολιτικούς που αποφασίζουν, άπραγους, βυθισμένους στην άγνοια αυτού που συμβαίνει και αυτού που επέρχεται.

Είναι αδύνατο για τους αγορεύοντες στα κοινοβούλια του κόσμου, οι οποίοι αποφασίζουν υποτίθεται για τις ζωές των πολιτών, να μπορέσουν να διαβλέψουν το επερχόμενο, όταν έχουν πλήρη άγνοια της λειτουργίας, της δυναμικής και της επέκτασης της τεχνικής στη ζωή μας. Υποτάσσονται κι αυτοί στα κελεύσματα της «νέας εποχής» αδύναμοι να κατανοήσουν τις διεργασίες που εξυφαίνονται στα εργαστήρια των τεχνοκρατών που μεταβάλλουν άρδην τις συνθήκες της ζωής μας. Και στο παρασκήνιο κάποιοι πλουτίζουν, ισχυροποιούνται, αποφασίζουν.

Με την ταχύτατη αναδιαμόρφωση του κόσμου όπως τον γνωρίζαμε ως χθες, ήρθε και η αλλοίωση εννοιών, όπως Δημοκρατία, Δικαιοσύνη κ.ά. Με τον νέο κόσμο που ήδη ζούμε να έχει καταφέρει την στροφή στον εαυτό, τη διάσπαση κάθε συλλογικής κίνησης με κοινά αιτούμενα, οι νέοι του κόσμου απέχουν από κινηματικές δράσεις. Ως και η έννοια φιλία έχει υποκατασταθεί από κάποια like σε έναν υπολογιστή.

Αν συλλογιστούμε πώς και πόσες αισθήσεις μας βρίσκονται εν λειτουργία στις ανθρώπινες σχέσεις, θα κατανοήσουμε τις αποστάσεις που δημιούργησε η τεχνική και την αλλαγή στη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Με δεδομένο ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπροσαρμόζεται διαρκώς για να υπηρετήσει τις ανάγκες μας, είναι βέβαιο ότι όταν σκέπτεσαι την έννοια φίλος ο νους θα πάει και στον εικονικό φίλο των ηλεκτρονικών μέσων και όχι στην εικόνα, την αφή, τη μυρωδιά, το άκουσμα, ήτοι την προσέγγιση του άλλου μέσω των αισθήσεων.

Η πολιτική ανάλυση και θέση στις συναθροίσεις και τις ομιλίες του πρόσφατου παρελθόντος, υποκαθίστανται από στιγμιαίες εκτονώσεις σχολίων στα ψηφιακά μέσα, συνήθως απαίδευτων. Χάθηκε οριστικά η εποχή όπου συλλογικά αιτούμενα εκδηλώνονταν σε συγκεντρώσεις όπου ένιωθες, μύριζες, άγγιζες, άκουγες, έβλεπες τον συνοδοιπόρο. Τώρα, καθηλώνεσαι μπροστά σε έναν υπολογιστή απομονωμένος και εισπράττεις έως και ψευδή μηνύματα ανεξέλεγκτης προέλευσης. Ποτέ στην ιστορία του ανθρώπου δεν υπήρξε τόσο ισχυρή και παγκόσμια χειραγώγηση. Ποτέ δεν αποδεχόταν ο δέκτης τόσα ανυπόγραφα έως πλήρως ανυπόστατα μηνύματα όπως σήμερα.

Με το προσθετικό «μετά», φτάσαμε να μιλούμε για μετα-άνθρωπο και μετα-ανθρωπισμό, δίχως να κατανοούμε το διαβρωτικό εύρος του όρου. Η ανασφάλεια απλώνεται σε όλη την κλίμακα της κοινωνίας, με τον φόβο της ανεργίας, της φτωχοποίησης και ο εύκολος πλουτισμός έγινε το επικυρίαρχο αιτούμενο της εποχής μας. Τη ραγδαία αλλαγή βλέπουμε στην καθημερινότητά μας, στην έξαρση των κρουσμάτων βίας σε όλο και νεαρότερες ηλικίες, στην απάθειά μας στους πολέμους με εκατόμβες θυμάτων, στις γυναικοκτονίες και τόσα άλλα. Αρκεί να παρατηρήσουμε την αλλαγή στις συμπεριφορές των ανθρώπων, πώς οδηγούν, πώς διεκδικούν, πώς αγνοούν κάθε προηγούμενους κανόνες ευγένειας και σεβασμού του ενός προς τον άλλο. Η ασυνέπεια στις συναλλαγές και στις διαπροσωπικές σχέσεις έγινε κανόνας. Τα αισθητικά πρότυπα παγκοσμιοποιήθηκαν κι αυτά, όλο και περισσότερο αφανίζονται τα πολιτισμικά στοιχεία με εθνικά χαρακτηριστικά και οι καταναλωτικές συνήθειες πανομοιότυπες σε όλον τον πλανήτη.

Οι κοινωνιολόγοι και στοχαστές του καιρού μας μειώνονται σταδιακά, ο λόγος τους αδιάφορος για τον πολύ κόσμο, οι δε ιδεολογίες του παρελθόντος δεν υποκαταστάθηκαν, ούτε κινητοποιούν πια. Ένας απολύτως χαώδης μεν, ελεγχόμενος δε κόσμος, δεν ανατέλλει αλλά μεσουρανεί. Οι ανισότητες προελαύνουν δίχως αντίσταση, μετατρέποντας τη μοιρολατρία σε

θρησκεία και βυθίζοντας την αξιοπρέπεια των πολιτών στην ανυπαρξία. Ο εαυτουλισμός αποτρέπει κάθε προσπάθεια συλλογικής δράσης, με τον σύγχρονο άνθρωπο να επικοινωνεί εύκολα με όλον τον κόσμο, αλλά απομονωμένος μπροστά σε έναν υπολογιστή. Η δε …τεμπέλικη προσφυγή μας όλο και συχνότερα στην τεχνητή νοημοσύνη για απαντήσεις νεκρώνει σταδιακά την κριτική σκέψη και αναδιαρθώνει τις εγκεφαλικές λειτουργίες μειώνοντάς τις.

Διεθνείς συνθήκες, συμφωνίες, ορισμοί δικαιωμάτων του ανθρώπου, διεθνές δίκαιο, όσα όριζαν μια ειρηνική συνύπαρξη των λαών, έγιναν κουρέλια απαξιωμένα στα χέρια των διεκδικούντων τον ρόλο του πλανητάρχη. Η βίαια επιβολή νέων όρων λειτουργίας της κοινωνίας με πολέμους, διατάγματα και έξαρση των εθνικισμών, είναι η νέα πραγματικότητα. Ο νόμος της ζούγκλας, του ισχυρότερου, μας φέρνει αιώνες πίσω στην εποχή του Νεάντερταλ με την τεχνολογία να μας σπρώχνει αιώνες μπροστά. Οι δε πραγματικοί δεσπότες του κόσμου αόρατοι πια διαφεντεύουν την ανθρωπότητα.

Ποιος θα είναι ο νέος άνθρωπος θα το δούμε συντομότατα, μιας και η τεχνολογία μπαίνει ταχύτατα όλο και περισσότερο στη ζωή μας. Και ο απανθρωπισμός μας συνεχίζεται…

naftemporiki.gr