Ο νόμος της «καλής βόμβας»

Γράφει ο Μιχάλης Ψύλος – Μπορεί η «λογική» που οδήγησε τον Τραμπ στην επίθεση στο Ιράν να είναι κατανοητή, για κάποιους, αλλά παραμένει ασαφές πότε και πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες σκοπεύουν να κηρύξουν τη νίκη

«Οι πόλεμοι αρχίζουν όταν το επιθυμείς, αλλά δεν τελειώνουν όπως θέλεις.» Η διάσημη αυτή ρήση του Νικολό Μακιαβέλι, έρχεται στο νου, ακούγοντας τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ να διακηρύσσει πώς δεν θα διστάσει να στείλει αμερικανικά στρατεύματα στο Ιράν «αν αυτό χρειαστεί». Υποστήριξε μάλιστα ότι η προοπτική αυτή δεν «τον αγχώνει».

Όσο περνούν οι μέρες όμως, τόσο πιο ασαφής γίνεται ο στόχος ή η αναμενόμενη διάρκεια της επίθεσης κατά του Ιράν, ενώ η σύγκρουση εξαπλώνεται σε όλη τη Μέση Ανατολή, φθάνοντας -πραγματικά για πρώτη φορά -και σε ευρωπαϊκό έδαφος-στην Κύπρο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αρχικά μίλησε για την ανάγκη αποτροπής της Τεχεράνης από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Στη συνέχεια έκανε λόγο για αλλαγή του θεοκρατικού καθεστώτος. Επιπλέον, έχει επανειλημμένα αλλάξει το χρονοδιάγραμμα της επίθεσης. Αλλά απέχει ακόμη πολύ από το να είναι σε θέση να διεκδικήσει τη νίκη. Όλα εξαρτώνται από το τι θα ακολουθήσει. Οι δημοσκοπήσεις στις ΗΠΑ λένε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Αμερικανών δεν θέλει αυτόν τον πόλεμο και φοβάται τις συνέπειές του.

Αναμφίβολα, ουδείς δημοκρατικός πολίτης μπορεί να υποστηρίζει το ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς- ένα ολοκληρωτικό και αυταρχικό σύστημα-αλλά αυτό δεν αρκεί για να εξηγήσει ή να εξηγήσει τι συμβαίνει και γιατί έπρεπε να ξεσπάσει αυτός ο πόλεμος. Οταν μάλιστα, είχαν προχωρήσει πολύ οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Οι ΗΠΑ εξαναγκάστηκαν από το Ισραήλ, ήταν η εκδοχή του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο: «Η διαταγή στις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ να επιτεθούν στο Ιράν δόθηκε αφού έγινε προφανές ότι το Ισραήλείχε αποφασίσει να επιτεθεί εκείνο πρώτο», είπε χαρακτηριστικά.

Τι έγινε με τον Σαντάμ

Σίγουρα, ο πρόεδρος Τραμπ, ο οποίος ήταν πάντα πολύ επικριτικός για τους μακρινούς πολέμους, όπως αυτούς που ξεκίνησε ο Τζορτζ Μπους, γνωρίζει τι συνέβη στο Ιράκ μετά την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, το 2003. Σε ένα άλλο γεωπολιτικό πλαίσιο, με έναν άλλο Αμερικανό πρόεδρο-τον Τζορτζ Μπους τζούνιορ-σε μια άλλη χώρα της Μέσης Ανατολής-οι Ηνωμένες Πολιτείες ήξεραν πώς ξεκινά ένας πόλεμος, αλλά όχι πώς τελειώνει.

Ο Τραμπ, ο οποίος ήταν πάντα πολύ επικριτικός για τους μακρινούς πολέμους, όπως αυτούς που ξεκίνησε ο Τζορτζ Μπους, σίγουρα γνωρίζει τι συνέβη στο Ιράκ μετά την ανατροπή του Σαντάμ το 2003.

Η σύγκριση με το 2003 είναι αναπόφευκτη. Η πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν διέλυσε ένα καθεστώς και άνοιξε έναν κύκλο αταξίας στη Μέση Ανατολή.

Και τότε «αποκεφαλίστηκε» ο Σαντάμ- όπως τώρα ο Χαμενεί . Η θεωρία του στρατηγικού αποκεφαλισμού υποθέτει ότι η εξάλειψη της κορυφής αποδυναμώνει τη δομή. Μερικές φορές την αποδυναμώνει. Σε άλλες περιπτώσεις, όμως την καθιστά πιο επικίνδυνη, γιατί την ριζοσπαστικοποιεί .

Ο προληπτικός πόλεμος που ξεκίνησε ο Τραμπ εναντίον του Ιράν, μαζί με το Ισραήλ, θα μπορούσε να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας στη Μέση Ανατολή, και η ελπίδα αλλαγής του θεοκρατικού καθεστώτος μπορεί να έρθει με το κόστος ενός περιφερειακού πολέμου με παγκόσμιες επιπτώσεις.

Η λογική Τραμπ

Μπορεί η «λογική» που οδήγησε τον Τραμπ στην επίθεση στο Ιράν να είναι κατανοητή, για κάποιους, αλλά παραμένει ασαφές πότε και πώς οι Ηνωμένες Πολιτείες σκοπεύουν να κηρύξουν τη νίκη. Λίγοι θα πιστέψουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ σκέφτηκε πέρα ​​από τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη. Η εξάλειψη του Χαμενεί και καμμιά 40ριά άλλων πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών, αλλά δεν οδήγησε στην παράδοση του καθεστώτος.

Αντίθετα, το Ιράν φαίνεται αποφασισμένο να κλιμακώσει την σύγκρουση στην περιοχή του Κόλπου σε πρώτη φάση, ακόμη και αν είναι δύσκολο να κατανοηθούν τα οφέλη από την πρόκληση των αραβικών μοναρχιών. Αυτό που προκύπτει από αυτή τη στιγμή δεν είναι ένα συμπέρασμα, αλλά ένα άγνωστο. Το Ιράν εισέρχεται σε μια μεταβατική φάση της οποίας το αποτέλεσμα θα μπορούσε να κυμαίνεται μεταξύ αυταρχικής ενίσχυσης ή εσωτερικού κατακερματισμού.

Ένα κενό εξουσίας δεν συνιστά, από μόνο του, απελευθέρωση. Είναι μια ασταθής κατάσταση, ικανή να δημιουργήσει μεταρρυθμίσεις, αυξημένη καταστολή ή μια πιο αδιαφανή ενδιάμεση ρύθμιση, που χαρακτηρίζεται από τον κίνδυνο εσωτερικού κατακερματισμού, την ασυντόνιστη ανάθεση στρατιωτικής ισχύος και τη διάβρωση του κεντρικού ελέγχου, με αβεβαιότητα σχετικά με την τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου.

Απαισιόδοξοι και αισιόδοξοι

Στη Μέση Ανατολή, λένε ότι ένας απαισιόδοξος, είναι απλώς ένας αισιόδοξος με εμπειρία. Εδώ και δεκαετίες, η περιοχή αυτή σπάνια προσφέρει ομαλές γραμμικές μεταβάσεις της εξουσίας

Η ελπίδα ότι η «καλή βόμβα» θα φέρει τη δημοκρατία στο Ιράν είναι ένα όνειρο, όπως ακριβώς όνειρο απατηλό ήταν στη Λιβύη ή τη Συρία. Το Ιράκ υπέστη εμφύλιο πόλεμο και την εμφάνιση μιας «ισλαμικής» τρομοκρατίας πρωτοφανούς σκληρότητας, η οποία τώρα ακμάζει ανεξέλεγκτα στην υποσαχάρια Αφρική.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προσπάθησαν, τις τελευταίες δεκαετίες, να φέρουν -υποτίθεται-τη δημοκρατία σε πολλές από αυτές τις χώρες μέσω του «Νόμου της καλής Βόμβας», ακολουθώντας το αμερικανικό απόφθεγμα «πράξε πρώτα, σκέψου αργότερα».

Ο Τραμπ είναι απλώς άλλος ένας πρόεδρος που ακολουθεί το παράδειγμα του Μπους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν ή του Ομπάμα στη Λιβύη και τη Συρία. Το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: χάος.

Τα πετρέλαια βέβαια αλλάζουν χέρια, οι ανθρωπιστικές κρίσεις όμως φέρνουν πρόσφυγες που καταλήγουν να χτυπούν τη συνηθισμένη πόρτα: την Ευρώπη, που τρέχει κάθε φορά ασθμαίνοντας, να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά. Ανοίγοντας όμως άλλες πληγές, όπως η προσφυγή σε πιο πολλά πυρηνικά όπλα, όπως θέλει ο Μακρόν, στο όνομα μιας «πυρηνικής ομπρέλας» στην Ευρώπη. Και πάλι εδώ ο νόμος της «καλής βόμβας», δηλαδή…

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής αναγκάζει όμως κάθε «παίκτη» – πολιτικό ή στρατιωτικό-να σκεφτεί και να αποφασίσει τι είναι διατεθειμένος να διατηρήσει και τι να θυσιάσει.
Περίπλοκο; Μα αυτή είναι η Μέση Ανατολή…