Ο «σκιώδης στόλος» της παγκόσμιας ναυτιλίας

Η ραγδαία επέκταση του «σκιώδους στόλου» ξεκίνησε ως άμεση συνέπεια των κυρώσεων

Ο λεγόμενος «σκιώδης στόλος» της παγκόσμιας ναυτιλίας δεν αποτελεί ένα παροδικό φαινόμενο που θα εξαφανιστεί με μια πιθανή ειρήνευση στην Ουκρανία.

Αντιθέτως, σύμφωνα με αναλυτές και δεδομένα της αγοράς, πρόκειται για μια δομική μεταβολή στο διεθνές ναυτιλιακό σύστημα, η οποία θα συνεχίσει να υφίσταται ανεξαρτήτως των εξελίξεων το 2026.

Η ραγδαία επέκταση του «σκιώδους στόλου» ξεκίνησε ως άμεση συνέπεια των κυρώσεων κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου επαναφέρουν το ερώτημα τι θα απογίνουν τα εκατοντάδες δεξαμενόπλοια χαμηλών προδιαγραφών που σήμερα μεταφέρουν «κυρωμένα» φορτία.

Η επικρατούσα άποψη στην αγορά είναι ότι, ακόμη και σε ένα σενάριο άρσης κυρώσεων προς τη Μόσχα, μόνο ένα μέρος αυτών των πλοίων θα οδηγηθεί στα διαλυτήρια.

Ένα σημαντικό ποσοστό θα αναζητήσει νέα απασχόληση σε άλλες αγορές που λειτουργούν εκτός του δυτικού πλαισίου συμμόρφωσης.

Εξελίξεις

Ήδη το κενό αυτό καλύπτεται κυρίως από το Ιράν και μέχρι πρότινος τη Βενεζουέλα, όπου μετά τις τελευταίες εξελίξεις και τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ αναμένεται να έρθουν στην επιφάνεια νέα δεδομένα σε ό,τι αφορά την πετρελαϊκή βιομηχανία και ως εκ τούτου την αγορά δεξαμενόπλοιων στην περιοχή.

Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα της Lloyd’s List, μόνο τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, 21 πλοία συνολικής χωρητικότητας 2,1 εκατ. dwt εντάχθηκαν στο «σκιώδες» εμπόριο και το 92% της χωρητικότητας κατευθύνθηκε στο Ιράν και στη Βενεζουέλα.

Η πίεση στη διαθέσιμη «καθαρή» χωρητικότητα και ο μεγάλος όγκος πετρελαίου που βρίσκεται διαρκώς «στο νερό» υποχρεώνουν χώρες υπό κυρώσεις να εξασφαλίζουν συνεχώς νέο τονάζ. Όπως επισημαίνουν αναλυτές της Vortexa, ακόμη κι αν η Ρωσία έβγαινε θεωρητικά από το καθεστώς κυρώσεων -σενάριο που πολλοί αμφισβητούν-, το καθεστώς για το Ιράν και τη Βενεζουέλα (ωσότου ανακοινωθεί το νέο καθεστώς διακυβέρνησης) παραμένει αυστηρό, διασφαλίζοντας τη συνέχιση του «σκιώδους στόλου».

Πέρα από το γεωπολιτικό σκέλος, το ζήτημα αποκτά πλέον συστημική διάσταση. Οι χιλιάδες κυρώσεις των τελευταίων ετών δημιούργησαν ένα «ντόμινο» αποχωρήσεων από τη συμβατική αγορά, ενώ ταυτόχρονα γέννησαν εξελιγμένες πρακτικές παραπλάνησης:
παραποίηση ή απενεργοποίηση AIS, κλοπή ταυτότητας πλοίων, αλλεπάλληλες αλλαγές σημαίας και εγγραφές σε ανύπαρκτα ή χαλαρά νηολόγια.

Αυτό το «εγχειρίδιο» παρανομίας είναι πλέον διαθέσιμο σε κάθε παράγοντα που επιδιώκει να παρακάμψει το διεθνές ναυτιλιακό σύστημα.

Και οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται μόνο στο πετρέλαιο. Στον Εύξεινο Πόντο, bulk carriers που μεταφέρουν φορτία από κατεχόμενα ουκρανικά εδάφη χρησιμοποιούν πλαστά έγγραφα και σβήνουν συστηματικά τα σήματά τους.

Παράλληλα, δεξαμενόπλοια που εμπλέκονται σε λαθρεμπόριο καυσίμων από τη Λιβύη ακολουθούν παρόμοιες πρακτικές.

Οι αριθμοί

Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με στοιχεία Δεκεμβρίου 2025 (Windward, Vortexa, S&P Global), ο παγκόσμιος «σκιώδης στόλος» αριθμεί πλέον περίπου 880 πλοία.

Από αυτά τα 520 είναι δεξαμενόπλοια crude και product. Το μερίδιό τους αντιστοιχεί στο 12,5% της παγκόσμιας χωρητικότητας tanker: πρακτικά, ένα στα οκτώ δεξαμενόπλοια λειτουργεί εκτός του δυτικού πλαισίου ασφάλισης και πιστοποίησης.

Η μέση ηλικία των πλοίων αυτών αγγίζει τα 19,5 έτη – πλοία που υπό κανονικές συνθήκες θα κατέληγαν στα διαλυτήρια της Αλάνγκ ή της Τσιταγκόνγκ, αλλά σήμερα αλλάζουν χέρια σε υψηλές τιμές μέσω εταιρειών-κελύφη (shell companies).

Ο «σκιώδης στόλος», επομένως, δεν είναι απλώς μια γκρίζα ζώνη. Είναι ένας μηχανισμός που επιτρέπει, μεταξύ άλλων, στη Ρωσία να εξάγει περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, παρακάμπτοντας το πλαφόν τιμών του G7.

Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, ακόμη κι αν αλλάξει το γεωπολιτικό σκηνικό, οι υποδομές, τα δίκτυα και τα κίνητρα θα παραμείνουν. Και αυτό καθιστά τη διαχείριση των κινδύνων του μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την παγκόσμια ναυτιλία της επόμενης δεκαετίας.