Ο τρομακτικός καθρέφτης του νέου κόσμου

Γράφει ο Μιχάλης Ψύλος – Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα κακά καθεστώτα δεν ανατρέπονται από αποτελεσματικούς πολυμερείς θεσμούς, αλλά από μονομερείς πράξεις βίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας πιο επικίνδυνος και κυνικός κόσμος

Η τρίτη ημέρα του 2026 σημαδεύθηκε από τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα, με αποκορύφωμα την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και τη μεταφορά του στη Νέα Υόρκη, για να δικαστεί με την κατηγορία της «ναρκοτρομοκρατίας».

Χωρίς καμία διάθεση υπεράσπισης του καθεστώτος Μαδούρο, ο πειρατικός τρόπος της σύλληψης ενός προέδρου μιας χώρας είναι τρομακτικός.

Και ακόμη πιο ανησυχητική είναι η ουσιαστική αποδοχή που φαίνεται να υπάρχει σε μια μερίδα Ευρωπαίων ηγετών-από τον Εμανουέλ Μακρόν ως τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Όταν ειδικά η Ελλάδα έχει βιώσει με δραματικό τρόπο το τι σημαίνει εισβολή και κατοχή της Κύπρου από την Τουρκία. Όταν ο πρόεδρος Ερντογάν έχει δώσει σαφή δείγματα γραφής με τις στρατιωτικές επεμβάσεις του και τις απειλές σε χώρες της περιοχής.

Για να το κάνουμε πιο σαφές: ο ηγέτης που κυβερνά το πιο ισχυρό κράτος στον κόσμο, πολιορκεί επί μήνες μια χώρα και στη συνέχεια απαγάγει τον Πρόεδρό της, χωρίς να λογοδοτεί σε κανέναν. Επιπλέον, τον οδηγεί και σε δίκη σε ξένη χώρα.

Τι μας επιφυλάσσει ο ορίζοντας

Πρέπει πλέον να στρέψουμε την προσοχή μας σε ό,τι μας επιφυλάσσει ο ορίζοντας. Όχι όσον αφορά τον επόμενο ηγέτη της Βενεζουέλας, αυτό θα έχει-καλώς ή κακώς – μικρή σημασία. Το θέμα είναι ότι το κουτί της Πανδώρας έχει πλέον ανοιχτεί για τα καλά στον κόσμο.

Γιατί να μην είναι πλέον αποδεκτό για τον Πούτιν να συλλάβει τον Ζελένσκι και να τον μεταφέρει στη Μόσχα για να δικαστεί για τρομοκρατικά εγκλήματα; Ή το Πεκίνο να απαγάγει τον πρόεδρο της Ταϊβαν, με κάποια αφορμή;

Αλλά, αν το δικαίωμα εισβολής ασκείται τόσο εύκολα και χωρίς καμία αντίσταση σε μια χώρα με περίπου 30 εκατομμύρια κατοίκους και πάνω από 900.000 τετραγωνικά μέτρα, τι εμποδίζει άλλες χώρες της Κεντρικής Αμερικής, που δεν είναι αρεστές στον «Θείο Σαμ», να δεχθούν παρόμοια εισβολή;

Τίποτα από αυτά δεν νομιμοποιεί την παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Τίποτα από αυτά δεν μετατρέπει την αμερικανική επιχείρηση σε μια δίκαιη ή νόμιμη πράξη.

Το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου τα κακά καθεστώτα δεν ανατρέπονται από αποτελεσματικούς πολυμερείς θεσμούς, αλλά από μονομερείς πράξεις βίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας πιο επικίνδυνος και κυνικός κόσμος.

Μπορεί το διεθνές δίκαιο να υπάρχει, αλλά δεν κυβερνά πλέον. Έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις επιβάλλουν το δίκαιο του ισχυρού και τα μικρά κράτη πρέπει να μάθουν να ζουν με αυτό.

Επιστρέφει το Δόγμα Μονρόε

Η ενέργεια του Τραμπ έχει βέβαια και εσωτερική διάσταση: Ο αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται υπό εσωτερική πίεση, γι’ αυτό και μια μικρή απόσπαση της προσοχής από την εξωτερική πολιτική πιθανότατα θα ήταν χρήσιμη, καθώς οι ΗΠΑ είναι σε προεκλογική περίοδο για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου για την ανανέωση του Κογκρέσου.

Αλλά ο στόχος της Ουάσιγκτον είναι πολύ ευρύτερος. Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να επιβεβαιώσει την ηγεμονία των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική. Αναβιώνοντας με σκληρό τρόπο το «Δόγμα Μονρόε», δύο αιώνες μετά την ανακήρυξη του, τον Δεκέμβριο του 1823 από τον τότε πρόεδρο Τζέιμς Μονρόε, που ήθελε να εκδιώξει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις από την αμερικανική ήπειρο.

Τώρα, ο Τραμπ θέλει να εκδιώξει την Κίνα, τη Ρωσία και άλλες δυνάμεις από το δυτικό ημισφαίριο. Θέλει να αναδιοργανώσει τον ενεργειακό, πολιτικό και στρατηγικό χάρτη της περιοχής.

Η Βενεζουέλα, λόγω της θέσης της στον Οργανισμό Πετρελαιοεξαγωγικών Χωρών, των μεγαλύτερων στον κόσμο αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου που διαθέτει και της γεωπολιτικής της ευθυγράμμισης, ήταν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι για να αγνοηθεί από την Ουάσιγκτον.

Είναι σαφές άλλωστε ότι η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα δεν υποκινήθηκε από τις «εγκληματικές ενέργειες» που διέπραξε ο Μαδούρο, αλλά από τα άφθονα αποθέματα πετρελαίου της χώρας.

Όπως ακριβώς συνέβη με την εισβολή στο Ιράκ το 2003, φαίνεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδιαφέρονται μόνο για την απονομή δικαιοσύνης σε περιοχές όπου αφθονούν οι φυσικοί πόροι.

Άλλωστε, ο Τραμπ δεν είχε κανένα πρόβλημα να απονείμει χάρη στον πρώην πρόεδρο της Ονδούρας, Χουάν Ορλάντο Ερνάντεζ, που εξέτιε ποινή κάθειρξης 45 ετών σε αμερικανική φυλακή, κατηγορηθείς ως επικεφαλής εκτεταμένου δικτύου διακίνησης ναρκωτικών.

Αλλάζει η Λατινική Αμερική

Η Λατινική Αμερική βιώνει άλλωστε έναν σιωπηλό, αλλά βαθύ πολιτικό μετασχηματισμό. Η Αργεντινή του Χαβιέ Μιλέι έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με τις ΗΠΑ και την πολιτική ιδεολογία του Τραμπ.

Η Χιλή, με τον νέο πρόεδρό της, Χοσέ Αντόνιο Καστ φαίνεται να νοσταλγεί τον …Πινοσέτ.

Η Βολιβία,ο Ισημερινός και η Ονδούρα ευθυγραμμίζονται όλο και περισσότερο με την Ουάσιγκτον σε θέματα ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.

Η Βραζιλία, επίσης, εισέρχεται σε έναν αποφασιστικό εκλογικό κύκλο φέτος και η Ουάσιγκτον τον παρακολουθεί με αυξημένη προσοχή. Φυσικά, δεν αναμένεται καμία δυναμική παρέμβαση, αλλά θα ήταν αφελές να αποκλειστεί μια προσπάθεια πολιτικής επιρροής, άμεσης ή έμμεσης, από τον Τραμπ και τον κύκλο του. Η Βραζιλία είναι πολύ σημαντική για τη στρατηγική του ημισφαιρίου των ΗΠΑ για να μείνει εκτός αυτής της αρένας. Η πολιτική αναμέτρηση της Βραζιλίας θα αποτελέσει επίσης ένα συμβολικό πεδίο μάχης μεταξύ δύο μοντέλων Λατινικής Αμερικής: το ένα πιο ευθυγραμμισμένο με την Ουάσινγκτον και το άλλο πιο αυτόνομο, αλλά ολοένα και πιο εύθραυστο.

Η Βενεζουέλα σήμερα είναι ένας καθρέφτης ενός κόσμου χωρίς κανόνες, που στέλνει το διεθνές δίκαιο στον σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας. Και αυτό θα πρέπει να μας ανησυχεί πολύ περισσότερο, παρά να μας καθησυχάζει…