Πετρέλαιο: H επίθεση στο Ιράν και το διακύβευμα για τις αγορές

Το εφιαλτικό σενάριο για 140 δολάρια το βαρέλι

Αν και οι παγκόσμιες αγορές πετρελαίου είναι κλειστές το Σαββατοκύριακο η συντονισμένη επίθεση ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν αναμένεται να έχε αρνητικές επιπτώσεις στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου.

Το Ιράν αντλεί καθημερινά 3,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα ήτοι το 3% της παγκόσμιας παραγωγής. Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός του ΟΠΕΚ ενώ η στρατηγική του θέση το καθιστά σημαντικό ρυθμιστή στο παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου,

Το Ιράν βρίσκεται στη μία πλευρά των Στενών του Ορμούζ, το βαθύ κανάλι μεταξύ Ιράν και Ομάν, μέσω του οποίου ρέει σχεδόν το ένα πέμπτο όλου του πετρελαίου που καταναλώνει ο κόσμος καθημερινά.

Το εφιαλτικό σενάριο για 140 δολάρια το βαρέλι

Η τιμή αναφοράς του πετρελαίου έχει αυξηθεί κατά περίπου 19% φέτος, φτάνοντας λίγο πάνω από τα 72 δολάρια το βαρέλι, κυρίως επειδή οι traders πίστευαν ότι μια σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να διαταράξει τις εξαγωγές.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, οι τιμές αυξήθηκαν όταν το Ιράν δήλωσε ότι το στενό θα έκλεινε εν μέρει για «μέτρα ασφαλείας».

Ένα πλήρες κλείσιμο είναι άνευ προηγουμένου και δύσκολο να επιτευχθεί, σύμφωνα με αναλυτές πετρελαίου, αναφέρει η Wall Street Journal. Ωστόσο, η ομάδα πετρελαίου στην RBC Capital Markets ανέφερε σε πρόσφατο σημείωμα ότι το Ιράν πιθανότατα έχει την ικανότητα να χτυπήσει δεξαμενόπλοια στο στενό και να εξορύξει την πλωτή οδό.

Η Bridget Payne, επικεφαλής ενεργειακών προβλέψεων στην Oxford Economics, εκτιμά ότι οι διακοπές στη ναυτιλία χαμηλού επιπέδου στο στενό, που προκαλούν μείωση κατά 50% της κυκλοφορίας των πλοίων, θα ανέβαζαν τις τιμές του πετρελαίου στα 84 δολάρια το βαρέλι. Μια πλήρης διακοπή της διαμετακόμισης για μια εβδομάδα θα προκαλούσε την αύξηση των τιμών του πετρελαίου στα 140 δολάρια το βαρέλι, ένα σοκ παρόμοιο με την πλήρη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Την πρώτη εικόνα για το πώς θα κινηθούν οι τιμές του πετρελαίου θα έχουμε το βράδυ της Κυριακής, όταν θα ανοίξουν οι συναλλαγές των futures του Brent.

Το Bloomberg έκανε μια καταγραφή της παραγωγής του Ιράν και τις επιπτώσεις της επίθεσης στις αγορές πετρελαίου.

Παραγωγή του Ιράν

Το Ιράν έχει αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου σε 3,3 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα από λιγότερο από 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 2020, παρά τις συνεχιζόμενες διεθνείς κυρώσεις. Η χώρα έχει γίνει πιο επιδέξια στην παράκαμψη αυτών των περιορισμών, στέλνοντας περίπου το 90% των εξαγωγών της στην Κίνα.

Τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου είναι τα Ahvaz και Marun και το σύμπλεγμα West Karun και βρίσκονται όλα στην επαρχία Khuzestan.

Το κύριο διυλιστήριο του Ιράν, που χτίστηκε στο Αμπαντάν το 1912, μπορεί να επεξεργαστεί περισσότερα από 500.000 βαρέλια την ημέρα. Άλλα βασικά διυλιστήρια είναι τα Bandar Abbas και Persian Gulf Star, τα οποία χειρίζονται αργό πετρέλαιο και συμπυκνώματα, έναν τύπο εξαιρετικά ελαφρού πετρελαίου που υπάρχει σε αφθονία στο Ιράν. Η πρωτεύουσα της χώρας, η Τεχεράνη, διαθέτει το δικό της διυλιστήριο.

Για τις υπερπόντιες αποστολές του Ιράν, ο τερματικός σταθμός του νησιού Kharg στο βόρειο Περσικό Κόλπο είναι ο κύριος κόμβος υλικοτεχνικής υποστήριξης. Υπήρξε έκρηξη στο νησί το Σάββατο, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Mehr του Ιράν, το οποίο δεν παρείχε περισσότερες λεπτομέρειες ούτε έκανε καμία αναφορά στον τερματικό σταθμό πετρελαίου.

Το νησί Kharg διαθέτει πολυάριθμες θέσεις φόρτωσης, προβλήτες, απομακρυσμένα σημεία πρόσδεσης και δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια χωρητικότητας αποθήκευσης αργού πετρελαίου. Οι εγκαταστάσεις διαχειρίζονται όγκους εξαγωγών που υπερβαίνουν τα 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τα τελευταία χρόνια.

Οι κυρώσεις των ΗΠΑ αποθαρρύνουν τους περισσότερους πιθανούς αγοραστές αργού πετρελαίου του Ιράν. Ωστόσο τα ιδιωτικά κινεζικά συνέχισαν τις αγορές υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνουν μεγάλες εκπτώσεις.

Η Τεχεράνη βασίζεται για τις διεθνείς αποστολές της σε έναν στόλο παλαιών δεξαμενόπλοιων που πλέουν ως επί το πλείστον με απενεργοποιημένους τους αναμεταδότες τους για να αποφύγουν τον εντοπισμό.

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το Ιράν γέμιζε με γοργούς ρυθμούς τα δεξαμενόπλοια στο νησί Kharg, σε μια προσπάθεια να μεταφέρει όσο το δυνατόν περισσότερο αργό πετρέλαιο και να απομακρύνει τα πλοία από τον κίνδυνο σε περίπτωση που η εγκατάσταση δεχόταν επίθεση. Ήταν μια κίνηση παρόμοια με την περασμένο Ιούνιο πριν από τις ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις.

Οποιαδήποτε επίθεση στο νησί Kharg θα ήταν ένα σημαντικό πλήγμα για την οικονομία της χώρας.

Τα κύρια πεδία φυσικού αερίου του Ιράν βρίσκονται νοτιότερα κατά μήκος των ακτών του Περσικού Κόλπου. Οι εγκαταστάσεις στην Assaluyeh and στην Bandar Abbas επεξεργάζονται και μεταφέρουν φυσικό αέριο και συμπύκνωμα για εγχώρια χρήση στην παραγωγή ενέργειας, τη θέρμανση, τα πετροχημικά και άλλες βιομηχανίες.

Η περιοχή είναι το κύριο σημείο για τις εξαγωγές συμπυκνωμάτων του Ιράν. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου, η επίθεση σε ένα τοπικό εργοστάσιο φυσικού αερίου προκάλεσε ανησυχία στους εμπόρους, αλλά δεν προκάλεσε διαρκή αύξηση των τιμών του πετρελαίου επειδή δεν επηρέασε καμία εγκατάσταση εξαγωγής.

Περιφερειακοί Κίνδυνοι

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν προειδοποίησε την 1η Φεβρουαρίου για έναν «περιφερειακό πόλεμο» εάν η χώρα του δεχόταν επίθεση από τις ΗΠΑ. Η Τεχεράνη ισχυρίστηκε ότι το πλήρες κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ είναι εντός των δυνατοτήτων της.

Πρόκειται για το πιο εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές πετρελαίου. Το Ιράν δεν το έχει μέχρι στιγμή υλοποίησει.

Από τα Στενά του Ορμούζ ρέει το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Περσικού Κόλπου, καθώς και των εξευγενισμένων καυσίμων όπως το ντίζελ και το καύσιμο αεριωθούμενων.

Το Κατάρ, ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, βασίζεται επίσης σε αυτή τη θαλάσσια οδό.

Ενώ τα μέλη του ΟΠΕΚ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έχουν τη δυνατότητα να ανακατευθύνουν τις αποστολές τους μέσω αγωγών που παρακάμπτουν το Ορμούζ, το κλείσιμο των στενών θα προκαλούσε ακόμη μια τεράστια διαταραχή στις εξαγωγές και θα εκτόξευε τις τιμές του αργού πετρελαίου.

Υπήρχαν ενδείξεις ότι και άλλοι παραγωγοί του Κόλπου επιτάχυναν τις αποστολές τον Φεβρουάριο. Οι αποστολές αργού πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας ανήλθαν κατά μέσο όρο σε περίπου 7,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τις πρώτες 24 ημέρες του μήνα, η μεγαλύτερη σε σχεδόν τρία χρόνια.

Οι συνδυασμένες ροές από το Ιράκ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναμενόταν να αυξηθούν κατά σχεδόν 600.000 βαρέλια την ημέρα από την ίδια περίοδο τον Ιανουάριο, σύμφωνα με στοιχεία της Vortexa Ltd.

Στο παρελθόν, η Τεχεράνη έχει πραγματοποιήσει αντίποινα σε ορισμένα ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία των γειτόνων της.

Πολλοί παρατηρητές λένε ότι είναι απίθανο το Ιράν να κρατήσει το Ορμούζ κλειστό για πολύ, γεγονός που καθιστά πιο πιθανές ενέργειες με χαμηλότερο αντίκτυπο, όπως η παρενόχληση της ναυτιλίας.

Κατά τη διάρκεια του περσινού πολέμου με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ, σχεδόν 1.000 πλοία την ημέρα είχαν μπλοκαρισμένα σήματα GPS κοντά στις ακτές του Ιράν, συμβάλλοντας σε μια σύγκρουση δεξαμενόπλοιων. Οι νάρκες στη θάλασσα αποτελούν μια ακόμα επιλογή.

Η Τεχεράνη θα πρέπει να σταθμίσει τυχόν επιθέσεις αντιποίνων σε περιφερειακές ενεργειακές υποδομές έναντι της πιθανότητας να αναστατώσουν το Πεκίνο.

Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής αργού πετρελαίου του Κόλπου που έχει χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο της στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για να προστατεύσει το Ιράν από κυρώσεις ή ψηφίσματα υπό την ηγεσία της Δύσης.

Αντιδράσεις της Αγοράς

Το πετρέλαιο σημείωσε τη μεγαλύτερη άνοδο εδώ και περισσότερα από τρία χρόνια κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου, με το αργό πετρέλαιο Brent να ανεβαίνει πάνω από τα 80 δολάρια το βαρέλι στο Λονδίνο. Ωστόσο, τα κέρδη γρήγορα εξασθενίστηκαν μόλις έγινε σαφές ότι οι βασικές περιφερειακές πετρελαϊκές υποδομές δεν είχαν υποστεί ζημιές.

Έκτοτε, οι ανησυχίες για υπερπροσφορά κυριάρχησαν στις παγκόσμιες αγορές, με το αργό πετρέλαιο στο Λονδίνο να κλείνει το 2025 περίπου 18% χαμηλότερα από ό,τι ξεκίνησε.

Παρά τους φόβους για υπερπροσφορά, οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά 19% φέτος, εν μέρει λόγω φόβων για αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν.

Οι τιμές τείνουν να αυξάνονται κατά περίπου 4% ως απάντηση σε μια μείωση της προσφοράς κατά 1%, σύμφωνα με ανάλυση ιστορικών γεγονότων από τον Ziad Daoud, επικεφαλής οικονομολόγο αναδυόμενων αγορών στο Bloomberg Economics.

Πηγή: ΟΤ