Στεγαστική κρίση: Η μεγαλύτερη κοινωνική πρόκληση για Ελλάδα και Ευρώπη – Τα τρία «μέτωπα»

Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης

Δημόσιες και κοινωνικά ελεγχόμενες κατοικίες, τοπικές και κοινοτικές παρεμβάσεις προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών και ουσιαστικές ρυθμίσεις των βραχυχρόνιων μισθώσεων και της τουριστικοποίησης, αναδεικνύονται ως σημεία «κλειδιά» για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης που εξελίσσεται στη μεγαλύτερη κοινωνική πρόκληση στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Τα τρία κομβικά σημεία

Στην έκθεση προτάσεων και πολιτικών δράσης που εκπονήθηκε από το FEPS (Foundation for European Progressive Studies), το ETERON – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή, το ίδρυμα Kalevi Sorsa από τη Φινλανδία και το Progress Institute από τη Βόρεια Μακεδονία και παρουσιάστηκε πρόσφατα σε συνάντηση εμπειρογνωμόνων στο Ευρωπαϊκο Κοινοβούλιο σημειώνεται ότι η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπιστεί σε τρία μέτωπα:

Χρόνια έλλειψη δημόσιων και οικονομικά προσιτών κατοικιών

Οι επενδύσεις σε κοινωνικές κατοικίες έχουν μειωθεί κατακόρυφα, ενώ η ζήτηση συνεχίζει να αυξάνεται. Η ΕΕ δεν διαθέτει ενιαίους ορισμούς για την «κοινωνική» και την «οικονομικά προσιτή» στέγαση. Η επέκταση των δημόσιων και κοινωνικά ελεγχόμενων κατοικιών είναι η μόνη διαρθρωτική, μακροπρόθεσμη λύση.

Μείωση της ενεργειακής φτώχειας στο πλαίσιο της Πράσινης Μετάβασης

Εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να θερμάνουν ή να ψύξουν επαρκώς τις οικίες τους, υπονομεύοντας την υγεία και την ευημερία τους. Οι πολιτικές της ΕΕ πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στα σπίτια με τις χειρότερες επιδόσεις και σε τοπικές και κοινοτικές παρεμβάσεις και πρωτοβουλίες που θα προστατεύουν τα ευάλωτα νοικοκυριά.

Ρύθμιση των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων και της τουριστικοποίησης

Τόσο οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις όσο και η τουριστικοποίηση οδηγούν σε πληθωρισμό των ενοικίων, μειώνουν την μακροπρόθεσμη προσφορά, εκτοπίζουν τους κατοίκους από τις γειτονιές τους και επιταχύνουν την ανάπτυξη της στέγασης ως κερδοσκοπικού εμπορεύματος. Πολίτες και μη κυβερνητικές οργανώσεις απαιτούν στήριξη των πρωτοβουλιών σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, αυστηρή ρύθμιση και διαφάνεια δεδομένων από τις πολυεθνικές ψηφιακές πλατφόρμες.

Αξίζει να σημειωθεί πως στο σκέλος της έκθεσης για τη χώρα μεταξύ άλλων υπογραμμίζεται ότι η Ελλάδα είναι το μόνο κράτος μέλος της ΕΕ με 0% κοινωνικών κατοικιών χωρίς δημόσιες, δημοτικές ή συνεταιριστικές κατοικίες, παρά τις ορισμένες πολλά υποσχόμενες πρωτοβουλίες και πως τα κύρια στοιχεία της στεγαστικής στήριξης παραμένουν επί της ουσίας βασισμένα στις επιδοτήσεις εστιάζοντας στη ζήτηση και παραμερίζοντας την προσφορά και τη δημιουργία οικονομικά προσιτής και κοινωνικής στέγης.

Οι συνεχόμενες αυξήσεις

Εν τω μεταξύ η έκδοση του ΚΕΠΕ για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας στο τέλος του 2025, σημειώνει ότι οι τιμές των οικιστικών ακινήτων (δείκτης τιμών διαμερισμάτων) στην Ελλάδα σημείωσαν αύξηση 7,7% το τρίτο τρίμηνο του 2025 σε σύγκριση με το αντίστοιχο τρίμηνο του προηγούμενου έτους, με το δείκτη να διαμορφώνεται στο 109,5.

Κατά μέσο όρο, οι τιμές αυξήθηκαν κατά 7,5% τους πρώτους εννέα μήνες του 2025 (107,6), σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024 (100,1), ενώ η χρηματοδότηση των στεγαστικών δανείων των νοικοκυριών παρουσιάζει αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης τα τελευταία έτη σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (-3,6% το 2023 και -2,6% το 2024).

Σχολιάζοντας, δε, το μέτρο της κυβέρνησης για την επιστροφή ενοικίου, το θεωρεί μεν κοινωνικό και προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά υπογραμμίζει ότι είναι παρεμβάσεις από την πλευρά της ζήτησης και κατά συνέπεια δεν συμβάλλουν αποτελεσματικά στην επίλυση της στεγαστικής κρίσης αν δεν συνδυαστούν με μέτρα που τονώνουν την προσφορά κατοικιών για μία βιώσιμη και μακροπρόθεσμη λύση.

Παρεμβάσεις στην προσφορά

Έτι περαιτέρω και μετά την ανακοίνωση των πρόσθετων μέτρων της κυβέρνησης, η Τράπεζα της Ελλάδος σημείωνε σε σχετική της έκθεση ότι τα προγράμματα κρατικής στήριξης για τη στέγη, τα πρόσθετα σχετικά επιδόματα, οι φορολογικές ελαφρύνσεις και η αξιοποίηση δημόσιων ακινήτων για κοινωνική κατοικία είναι κινήσεις προς τη σωστή κατεύθυνση που όμως εστιάζουν περισσότερο στη ζήτηση παρά στην αύξηση της προσφοράς, η οποία παραμένει περιορισμένη βραχυπρόθεσμα.

Κατά την ΤτΕ, το ζήτημα της προσιτής στέγης απαιτεί πρόσθετες παρεμβάσεις στην πλευρά της προσφοράς. Για παράδειγμα, απαιτείται απλοποίηση διαδικασιών σε όλα τα στάδια αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας – αδειοδοτήσεις, πολεοδομικά, χρήσεις γης – ώστε να αποδεσμευθούν αδρανή ακίνητα και να διευκολυνθούν ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις σε ανάπτυξη κατοικίας.

Μια τέτοια στρατηγική θα περιορίσει τις πιέσεις στην αγορά ακινήτων, θα διευκολύνει τη γεωγραφική κινητικότητα εργαζομένων και θα υποστηρίξει δημογραφικούς στόχους, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος ζωής επηρεάζει τις αποφάσεις για δημιουργία οικογένειας.

Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης

Όπως αποτυπώνουν, τα στοιχεία η στεγαστική κρίση γενικότερα στην Ευρώπη έχει γίνει δομική και συστημική: Το 2023, το 8,8% των νοικοκυριών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) δαπάνησε πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση, ενώ σχεδόν 900.000 άνθρωποι βιώνουν την αστεγία. Μεταξύ 2015 και 2023, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά σχεδόν 50% σε ολόκληρη την ΕΕ, με τα ενοίκια να αυξάνονται αντίστοιχα κατά 18%.

Μόλις τον περασμένο μήνα η ΕΕ για πρώτη φορά παρουσίασε σχέδιο για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Το Ευρωπαϊκο Σχέδιο Προσιτής Στέγης βασίζεται ουσιαστικά σε τέσσερις πυλώνες που αφορούν στην ενίσχυση της προσφοράς με κατασκευές – ανακαινίσεις, κινητοποίηση επενδύσεων δημόσιων και ιδιωτικών, ενεργοποίηση άμεσης υποστήριξης κατά την προώθηση μεταρρυθμίσεων (π.χ. βραχυπρόθεσμες μισθώσεις), και προστασία ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού.

Στην έκθεση των FEPS, Eteron, Kalevi Sorsa και Progres, αφού τονίζεται ότι υπάρχει μια μοναδική ευκαιρία για δράση καθώς η στέγαση έχει αναδειχθεί στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας της ΕΕ, αναφέρεται ότι η επιτυχία αυτής της προσπάθειας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις αρχές και τις προϋποθέσεις που διέπουν την εφαρμογή της, ξεπερνώντας την απλή τροφοδότηση πρωτοβουλιών που καθοδηγούνται από την αγορά για τη δημιουργία κοινωνικά δίκαιων και ισότιμων συστημάτων στέγασης σε όλη την Ευρώπη.

Σημειώνεται ότι κατά την παρουσίαση της έκθεσης, το ETERON εκπροσώπησε ο Δημήτρης Ραπίδης, υπεύθυνος χρηματοδοτικών προγραμμάτων και πολιτικός ερευνητής του ινστιτούτου, ενώ την ερευνητική ομάδα που ανέλαβε την εκπόνηση της έκθεσης εκπροσώπησε η επικεφαλής ερευνήτρια, Δήμητρα Σιατίτσα, η οποία παρουσίασε και τα βασικά σημεία της έκθεσης.

Πηγή: ΟΤ