Σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Στο επίκεντρο η συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν και το παζάρι για τα F-35

Ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να φτάσει στην τουρκική πρωτεύουσα περίπου στις 14:00 και θα γίνει δεκτός από τον Τούρκο πρόεδρο 

Με το βλέμμα στραμμένο στη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ξεκινά σήμερα στην Άγκυρα η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, σε μια κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία για τη Συμμαχία, τις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας, αλλά και την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να φτάσει στην τουρκική πρωτεύουσα περίπου στις 14:00 και θα γίνει δεκτός από τον Τούρκο πρόεδρο. Το τετ α τετ των δύο ηγετών έχει προγραμματιστεί για τις 15:15, με το ζήτημα των F-35 να βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας.

Η Άγκυρα προσέρχεται στη Σύνοδο με την προσδοκία ότι θα υπάρξει πρόοδος στο θέμα της επιστροφής της στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών, από το οποίο είχε αποκλειστεί μετά την προμήθεια των ρωσικών S-400 το 2019. Σύμφωνα με διεθνή μέσα, μεταξύ των θεμάτων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι η πώληση κινητήρων για τουρκικά μαχητικά, αλλά και το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Η Άγκυρα περιμένει το «δώρο» Τραμπ

Για την Τουρκία, η συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν θεωρείται το σημαντικότερο γεγονός της Συνόδου. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί, με αμφίσημες διατυπώσεις, ότι ενδέχεται να φέρει ένα «μεγάλο δώρο» στον Τούρκο πρόεδρο, γεγονός που στην Άγκυρα ερμηνεύεται ως πιθανή πρόοδος στο ζήτημα των F-35 και των κυρώσεων.

Ωστόσο, το θέμα παραμένει σύνθετο. Η Τουρκία αποβλήθηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την αγορά των S-400 από τη Ρωσία, καθώς η Ουάσιγκτον είχε εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για την ασφάλεια των αμερικανικών μαχητικών. Ένα από τα σενάρια που φέρονται να εξετάζονται είναι η παραχώρηση ή μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα, αν και κάτι τέτοιο παρουσιάζει σημαντικές τεχνικές και πολιτικές δυσκολίες, καθώς απαιτείται και η έγκριση της Μόσχας.

Όπως επισημαίνεται από την Άγκυρα, ακόμη και αν ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανιστεί θετικός, η τελική εξέλιξη δεν είναι δεδομένη, καθώς υπάρχουν εμπόδια και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, μεταξύ των οποίων και το Κογκρέσο.

Οι αντιδράσεις του Ισραήλ

Το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 προκαλεί έντονη ενόχληση στο Ισραήλ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει εκφράσει δημοσίως την αντίθεσή του, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.

Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας έχουν επιδεινωθεί σημαντικά, με φόντο τις πολεμικές συγκρούσεις στη Γάζα και το Ιράν.

Συνοχή και ενότητα το μεγάλο διακύβευμα της Συνόδου

Πέρα από τη συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν, το βασικό διακύβευμα της Συνόδου είναι η συνοχή της Συμμαχίας. Οι 32 ηγέτες των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ αναζητούν τρόπους ώστε να διατηρηθεί ενωμένη η δυτική συμμαχία σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων.

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι αμυντικές δαπάνες, με τον Ντόναλντ Τραμπ να ζητά εδώ και χρόνια μεγαλύτερη συμβολή των Ευρωπαίων στην κοινή άμυνα. Σύμφωνα με το Reuters, η Σύνοδος της Άγκυρας επικεντρώνεται στην ανάληψη μεγαλύτερης οικονομικής και επιχειρησιακής ευθύνης από τους Ευρωπαίους συμμάχους, με φόντο τη συζήτηση για στόχο αμυντικών δαπανών έως το 5% του ΑΕΠ ως το 2035.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε έδωσε ήδη το στίγμα, τονίζοντας ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις πρέπει πλέον να αρχίσουν να υλοποιούνται. Στόχος είναι να αποδειχθεί ότι οι Ευρωπαίοι είναι έτοιμοι να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της συλλογικής τους άμυνας, σε συνεργασία πάντως με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ελλάδα στη Σύνοδο

Η ελληνική πλευρά προσέρχεται στη Σύνοδο με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος συνοδεύεται από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια.

Η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει τον ρόλο της ως παράγοντα σταθερότητας στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Η Ελλάδα έχει διαχρονικά κινηθεί κοντά στους στόχους των αμυντικών δαπανών, ενώ διατηρεί καλές σχέσεις με την αμερικανική διοίκηση.

Στην ελληνική οπτική, ιδιαίτερη σημασία έχει η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, αλλά σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και όχι σε αντιπαράθεση μαζί τους. Το ζήτημα των F-35 για την Τουρκία παρακολουθείται στενά από την Αθήνα, αν και υπάρχουν εκτιμήσεις ότι δεν θα υπάρξει άμεση αλλαγή στάσης από τις ΗΠΑ.

Η Τουρκία «πουλάει» γεωγραφία και αμυντική βιομηχανία

Η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη Σύνοδο για να αναβαθμίσει τον ρόλο της μέσα στη Συμμαχία και να εδραιώσει τη συμμετοχή της στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Η Τουρκία προβάλλει τη γεωγραφική της θέση, το μέγεθός της και την αμυντική της βιομηχανία, ενώ στο περιθώριο της Συνόδου πραγματοποιείται και φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας, όπου αναμένονται διμερείς συμφωνίες.

Παράλληλα, η πιθανή επαναπροσέγγιση ΗΠΑ-Τουρκίας στο ζήτημα των F-35 θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια πιο καθαρή στροφή της Άγκυρας μακριά από τη Μόσχα, αν και η τουρκική οικονομία εξακολουθεί να έχει σημαντικές ενεργειακές εξαρτήσεις από τη Ρωσία.

Το πρόγραμμα της Συνόδου

Το σημερινό πρόγραμμα περιλαμβάνει την άφιξη των περισσότερων ηγετών στην Άγκυρα, την εναρκτήρια ομιλία του Μαρκ Ρούτε, καθώς και δείπνα εργασίας και διμερείς συναντήσεις.

Στην τουρκική πρωτεύουσα βρίσκεται και ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ενώ στη Σύνοδο συμμετέχουν οι ηγέτες των 32 κρατών-μελών της Συμμαχίας. Σύμφωνα με το Associated Press, στη Σύνοδο συζητούνται μεταξύ άλλων η άμυνα, η Ουκρανία, οι σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης και η νέα προσέγγιση της Ουάσιγκτον έναντι του ΝΑΤΟ.

Οι βασικές εργασίες της Συνόδου θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη, οπότε και αναμένονται τα τελικά συμπεράσματα. Ωστόσο, το ενδιαφέρον στρέφεται ήδη στις παρασκηνιακές επαφές, στις διμερείς συναντήσεις και στα μηνύματα που θα εκπέμψουν οι ηγέτες από την Άγκυρα.

Πηγή: EΡΤ