Βενεζουέλα, είσοδος σε μια νέα εποχή αταξίας

Του Ανδρέα Παπασταύρου, Πρέσβης επί τιμή-Το μέλλον είναι άδηλο

Την περασμένη Τετάρτη, σε τηλεοπτικό μήνυμά του, ο Πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, αναφέρθηκε στη συνομιλία που είχε περί τα τέλη του περασμένου Δεκεμβρίου με τον Ντόναλντ Τραμπ, μεσούσης της εντυπωσιακής αμερικανικής στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή.

Ο Μαδούρο υποστήριξε ότι η συνομιλία ήταν «εγκάρδια», «ένα βήμα στον διάλογο αμοιβαίου σεβασμού», καθώς και ότι ο ίδιος προτιμούσε όχι τη «διπλωματία των μικροφώνων», αλλά «διακριτικούς χειρισμούς», Δεν παρέλειψε να απευθυνθεί στα Θεία (δεν εισακούσθηκε), για την επιτυχή έκβαση του διαλόγου. Από την πλευρά του, την περασμένη Κυριακή ο Ντόναλντ Τραμπ αντιθέτως είπε σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ότι «είχα μαζί του μια σύντομη συνομιλία, του είπα κάποια πράγματα και θα δούμε τί θα συμβεί στη συνέχεια. Η Βενεζουέλα μας στέλνει ναρκωτικά και ανθρώπους που δεν θα έπρεπε να στέλνει».

Η συνέχεια είναι γνωστή. Το Σάββατο, 3 Ιανουαρίου 2026, πραγματοποιήθηκε στρατιωτική επιχείρηση, με ακόμη μια εντυπωσιακή ονομασία, «Απόλυτη Αποφασιστικότητα» (Absolute Resolve). Πρόκειται για την πρώτη επιχείρηση των ΗΠΑ στη γειτονία τους, μετά από την εισβολή στον Παναμά και την ανατροπή του Προέδρου Μανουέλ Νοριέγκα το 1989.

Κατά την προετοιμασία της επιχείρησης εναντίον της Βενεζουέλας, ρόλο «ιέρακα» έπαιξε ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Ο τελευταίος, παιδί κουβανών προσφύγων, έχει ιδιαίτερη ευαισθησία για την περιοχή, πόσω μάλλον δεδομένου ότι δεν φαίνεται να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο θέμα της Ουκρανίας.

Από σήμερα, Κυριακή, ο Μαδούρο και η σύζυγός του Σίλια Φλόρες βρίσκονται στη Νέα Υόρκη και αύριο, Δευτέρα 5 Ιανουαρίου 2026, θα εμφανισθούν ενώπιον Δικαστηρίου, όπου σύμφωνα με την Αμερικανίδα Υπουργό Δικαιοσύνης (Attorney General) Παμ Μπόντι, «θα αντιμετωπίσουν την πλήρη οργή της αμερικανικής δικαιοσύνης. Αλλά, πώς μπορεί η δικαιοσύνη να είναι οργισμένη; Οργή και Δικαιοσύνη δεν είναι συμβατοί όροι και δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Όσο για το κατηγορητήριο….η διαδικασία θα αποδείξει κατά πόσο μπορεί να σταθεί.

Από εδώ και πέρα, το μέλλον είναι άδηλο. Ο Γκάρντιαν ομιλεί για «Πουτινοποίηση» (Putinization) της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ. Δεν είναι σαφές ποιος θα διοικήσει τη χώρα, με διάφορες εικασίες να θολώνουν το τοπίο και με έντονες εσωτερικές (και εξωτερικές) αντιδράσεις να εκφράζονται εναντίον της αμερικανικής επέμβασης. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο Τραμπ, «με τον Μαδούρο υπό αμερικανική κράτηση, θα διοικήσουμε τη χώρα έως ότου μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε μια ασφαλή, ενδεδειγμένη και σώφρονα μετάβαση……Δεν μπορούμε να διακινδυνεύσουμε να πέσει η Βενεζουέλα στα χέρια κάποιου που δεν θα έχει κατά νου τα συμφέροντα του λαού της». Τίς οίδε τί σημαίνουν όλα αυτά! Ή μάλλον οίδε!

Δεν αποτελεί έκπληξη ότι ο Τραμπ διάνθισε τα λεγόμενά του με δηλώσεις περί μεγάλων αμερικανικών εταιρειών πετρελαίου και σημαντικών επενδύσεων, που θα πραγματοποιηθούν. Αυτό αποκαλείται ηπίως έλεγχος των πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας. Ο Αμερικανός Πρόεδρος πρόσθεσε πως «η κατοχή δεν θα μας κοστίσει τίποτε, διότι οι ΗΠΑ θα αποζημιωθούν από τα χρήματα που βγαίνουν από τη γή». Αδαμάντινη σαφήνεια. Σημειωτέον ότι η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, ήτοι 17-20%

Η Ουάσινγκτον Ποστ της Κυριακής 4.1.2026, πάντως, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι πλέον ο Μάρκο Ρούμπιο αναλαμβάνει τον ρόλο του «Αντιβασιλέα της Βενεζουέλας». Είναι ο ίδιος άνθρωπος, τον οποίο το 2016, κατά τη διάρκεια της τηλεμαχίας για την ανάδειξη του Ρεπουμπλικανού υποψηφίου, ο Ντόναλντ Τραμπ αποκαλούσε μη ικανό να τα καταφέρει (μιλώντας για τη Γάζα), διότι «δεν είναι ικανός διαπραγματευτής». Ας αναφερθεί, για την ιστορία ότι την ίδια στιγμή ο Ρούμπιο έλεγε στον Τραμπ πως «η Γάζα δεν είναι κτηματομεσιτική συμφωνία».

Η αμερικανική επέμβαση και απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο εντάσσεται στη νεωστί ανακοινωθείσα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ και προκαλεί τεράστια αναστάτωση διεθνώς, όπου εντονότατες επικρίσεις, μελωμένες ημι-επικρίσεις και θετικές απόψεις συνυπάρχουν, αλλά όχι δημιουργικά και δείχνουν το χάος προς το οποίο πορεύεται η διεθνής κοινωνία. Στην ουσία, πρόκειται για μια μετεξέλιξη του δόγματος Μονρόε, το οποίο διερχόμενο από την εποχή του Θεοδώρου Ρούζβελτ, κατέληξε στο «Δόγμα Ντονρόε». Ο Τραμπ δεν άντεξε στον πειρασμό να βάλει και εκεί το όνομά του.

Ο 5ος Πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέημς Μονρόε διετύπωσε το ομώνυμο δόγμα το 1823, προειδοποιώντας τους (τότε πανίσχυρους) Ευρωπαίους να μείνουν μακριά από το Δυτικό Ημισφαίριο, την «πίσω αυλή» (back yard) της χώρας του. Ακολούθησε το «Πόρισμα Ρούζβελτ» (Roosevelt Corollary), από το όνομα του 26ου Προέδρου Θεοδώρου Ρούζβελτ, ο οποίος, στις αρχές του 20ου αιώνα διετύπωσε την «ηγεμονία της μεγάλης ράβδου» (Big Stick Hegemony), προσθέτοντας επιθετικά στοιχεία στην απομονωτική πολιτική του Μονρόε. H έκφραση αυτή προήλθε από την παροιμία «Μίλα απαλά και έχε μαζί σου ένα μεγάλο ραβδί: θα πάς μακριά» (Speak softly and carry a big stick: you will go far). Τέλος, εμπνεόμενος από όλα αυτά, ο 47ος Πρόεδρος διετύπωσε το Δόγμα Ντονρόε, που βλέπουμε να ξεδιπλώνεται, με απρόβλεπτες συνέπειες όχι μόνο για το Δυτικό Ημισφαίριο, αλλά για όλον τον κόσμο.

Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, οι Ρεπουμπλικανοί επικροτούν και οι Δημοκρατικοί αποδοκιμάζουν. Αξιομνημόνευτη είναι η παρέμβαση του Μπέρνυ Σάντερς, ο οποίος αποκαλεί απερίφραστα ιμπεριαλισμό την αμερικανική επέμβαση.

Επικριτές της αμερικανικής επέμβασης ανά τον κόσμο υπήρξαν πολλοί και σημαντικοί, αρχής γενομένης από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Βραζιλία, τις περισσότερες λατινοαμερικανικές χώρες, αλλά και πολλούς άλλους. Χλιαρή, διότι ίσως μέχρις εκεί μπορούσε να φθάσει, ήταν η τοποθέτηση της Κάγια Κάλας , Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική και την Ασφάλεια, χωρίς όμως να παραλείψει τη μνεία του Διεθνούς Δικαίου. Ορισμένοι από τους λοιπούς Ευρωπαίους ήσαν άτολμοι και άλλοι αξιοπρεπείς, θέτοντας όρια χωρίς να προσβάλουν τις ΗΠΑ.

Περιφρόνηση στο Διεθνές Δίκαιο

Γενικά και πάλι η Ευρώπη απέφυγε έντονες τοποθετήσεις. O ημέτερος πρωθυπουργός προέβη σε μια μάλλον ατυχή δήλωση, με τη διατύπωση της οποίας τίθεται σε δεύτερη μοίρα το Διεθνές Δίκαιο. Όπως αναφέρεται στη σχετική ειδησεογραφία, η δήλωση αυτή προκάλεσε τον ψόγο του Υπουργού Εξωτερικών της Βενεζουέλας.

Από όλα αυτά συγκρατείται πως το ουσιαστικό πρόβλημα είναι η απόλυτη περιφρόνηση προς το Διεθνές Δίκαιο, η οποία, ανατρέποντας το σύνολο της παγκόσμιας έννομης τάξης, μας θίγει αμέσως και μπορεί, mutatis mutandis, να αποβεί ιδιαίτερα επιζήμια και για τη χώρα μας, αποστερώντας μας από τα όποια ερείσματα έχουμε διεθνώς. Έκπτωση της διεθνούς νομιμότητας μας στερεί από το σημαντικότερο ειρηνικό όπλο μας!

Σχεδόν κανένας από τους επικριτές της αμερικανικής επέμβασης δεν μπορεί να επαινέσει τη δημοκρατικότητα του Μαδούρο. Όμως, ποιος κρίνει ποιον; Όντες ρεαλιστές, ας μη λησμονούμε με ποιους συνεργάζονται οι ΗΠΑ και τα λοιπά δημοκρατικά κράτη. Δεδομένου ότι ο κόσμος δεν βρίθει δα από βαθέως δημοκρατικά καθεστώτα, θα μπορούσαμε να φανταστούμε το απώτατο σημείο όπου οι μισοί ηγέτες θα απαγάγουν τους άλλους μισούς, επεμβαίνοντας με διάφορα προσχήματα. Για αυτό είναι απολύτως απαραίτητος ο σεβασμός στη διεθνή νομιμότητα. Η πρόσφατη 80η επέτειος από την ίδρυση του ΟΗΕ, απέδειξε ότι οι λόγοι για τους οποίους ιδρύθηκε ο Οργανισμός είναι πάντοτε επίκαιροι και, επίσης, ότι μια ανανέωσή του είναι απαραίτητη.

Πλέον ο Αμερικανός ηγέτης εξαπολύει απειλές προς όλες τις κατευθύνσεις και τούτο συνεπάγεται πρωτοφανή αστάθεια. Όπως γράφει ο Γκάρντιαν, «μόνο ένας ανόητος μπορεί να πάρει κατά γράμμα τα διάφορα λεγόμενα του Τράμπ, αλλά πρέπει να τα παίρνουμε στα σοβαρά». Σύμφωνα με τον διεθνή Τύπο, η Υπηρεσία Αμυντικών Πληροφοριών της Δανίας τον περασμένο μήνα χαρακτήρισε τις ΗΠΑ ως κίνδυνο για την ασφάλεια της χώρας, δεδομένων των απειλών εναντίον της Γροινλανδίας.

Έπειτα, σειρά στις απειλές παίρνει το Ιράν, ο Καναδάς και όποιος άλλος επισύρει την τραμπική οργή. Ο Τραμπ σέβεται μόνο την ισχύ. Σύμφωνα με τον σχολιαστή Σάϊμον Τίσνταλ του Γκάρντιαν, βλέπει τον κόσμο με τα μάτια ιμπεριαλιστή του 19ου αιώνα, αλλά με όπλα του 21ου. Αλήθεια, το ΝΑΤΟ τί θα έπραττε σε περίπτωση επίθεσης κατά της Δανίας, εάν ο «μπαμπάκας» (daddy) θύμωνε πολύ;

Επιτυχία στις διάφορες παράλογες επιδιώξεις του Τραμπ, θα ανοίξει την όρεξη και άλλων καταπατητών του Διεθνούς Δικαίου, αρχικά των γνωστών μεγάλων, αλλά και πολλών άλλων, οι οποίοι θα φροντίσουν ατιμωρητί να επωφεληθούν από καταστάσεις ανωμαλίας του διεθνούς συστήματος. Εκκρεμότητες υπάρχουν και αφορμές δημιουργούνται. Και σημαντικότατοι κίνδυνοι ελλοχεύουν.

Όσο για τη νέα Γιάλτα που πολλοί αναλυτές προβλέπουν, σημειώνεται ότι η αυθεντική Γιάλτα προέκυψε από έναν παγκόσμιο όλεθρο, με τη συμμετοχή ηγετών και κρατών, που πλέον κυρίως ή δεν υπάρχουν, ή η παντοδυναμία τους μαράθηκε. Η σημερινή πραγματικότητα είναι διαφορετική και καλό θα είναι οι όλεθροι να αποφεύγονται γενικά. Ρήγματα εσωτερικά και εξωτερικά απλά επιτείνουν την σοβούσα διεθνή αταξία. Μοιρασιές του κόσμου δεν μπορούν να γίνουν όπως στο παρελθόν, διότι δεν πρόκειται για τον ίδιο κόσμο.

Η σημερινή έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ κατόπιν αιτήματος της Κολομβίας, με τη στήριξη της Κίνας και της Ρωσίας, με αντικείμενο την αμερικανική επέμβαση, είναι κρίσιμη. Ίσως μπορέσουμε να διακρίνουμε προς ποια κατεύθυνση πορευόμαστε.

Πηγή: Ναυτεμπορική