Τεχνολογία 11.07.2024, 13:42

Κωνσταντίνος Δασκαλάκης: «Οι αλγόριθμοι βοηθούν, δεν υποκαθιστούν τον άνθρωπο»

«Χρειάζεται ανθρωπιστικό πλαίσιο λειτουργίας η Τεχνητή Νοημοσύνη», σημειώνει ο καθηγητής της Επιστήμης των Υπολογιστών στο ΜΙΤ, Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, σε συνέντευξη που παραχώρησε στην Αλεξάνδρα Χριστακάκη, λίγες ημέρες πριν αναχωρήσει για διακοπές στην γενέτειρά του την Κρήτη, κάνοντας χρήση της γονεικής άδειας αφού πρόσφατα έγινε πατέρας

Λίγες ημέρες πριν αναχωρήσει για διακοπές στην γενέτειρά του την Κρήτη, κάνοντας χρήση της γονεικής άδειας – αφού πρόσφατα έγινε πατέρας – και με το βλέμμα μονίμως αγκυροβολημένο – δική του έκφραση- στην επιστήμη, ο καθηγητής της Επιστήμης των Υπολογιστών στο ΜΙΤ και επικεφαλής αμισθί σε μια «Συμβουλευτική Επιτροπή για την Στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης», αναζητώντας τρόπους για να μην χάσει η χώρα και αυτό το τρένο, Κωνσταντίνος Δασκαλάκης παραχώρησε εφ΄όλης της ύλης συνέντευξη στην Αλεξάνδρα Χριστακάκη.

Η προσέγγιση του είναι βαθιά ανθρωποκεντρική αν και είναι καθηγητής της επιστήμης των Η/Υ, ο επιστημονικός του λόγος του απόλυτα κατανοητός και εκλαικευτικός.

«Για μένα το Πανεπιστήμιο ήταν μονόδρομος. Ο ιδιωτικός τομέας με ενδιέφερε μόνο για να δω πώς λειτουργεί . Γιαυτό και παρέμεινα πολύ λίγο στην Microsoft. Μου αρέσει η αναζήτηση της γνώσης, να συμβουλεύω νεαρούς φοιτητές που το μυαλό τους είναι πολύ κοφτερό, η έρευνα και η εποπτεία είναι δημιουργική εργασία. Υπάρχει μεγάλη διασπορά ελλήνων επιστημόνων στο εξωτερικό: Σε πανεπιστήμια και σε εταιρείες καινοτόμες και υψηλής τεχνολογίας . Αυτό το μεγάλο αβαντάζ-της επιστημονικής διασποράς -πρέπει να το εκμεταλλευτεί η Ελλάδα . Αυτό επιδιώκει το πρόγραμμα «Αρχιμήδης» και η «Συμβουλευτική Επιτροπή για την Στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η Ελλάδα στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης», της οποίας είμαι επικεφαλής αμισθί. Όμως άλλο η Επιτροπή και άλλο ο «Αρχιμήδης».

Ο «Αρχιμήδης» είναι ερευνητικό κέντρο, το οποίο ιδρύσαμε με τον καθηγητή μου Χρήστο Παπαδημητρίου και τον Τίμο Σελλή –επίσης εξαίρετο επιστήμονα- τον Γενάρη του 2022.. Προσπαθεί να βοηθήσει το επίπεδο έρευνας της Ελλάδας στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) ,συνδέοντας την ελληνική διασπορά που δουλεύει στον τομέα αυτό σε αμερικανικά ή γαλλικά Πανεπιστήμια με επιστήμονες και φοιτητές- διδακτορικούς ή προπτυχιακούς – των ελληνικών Πανεπιστημίων. Ο «Αρχιμήδης» είναι ένας κόμβος που στήνει γέφυρες μεταξύ ξένων και ελληνικών Πανεπιστημίων και δίνει την δυνατότητα σε διδακτορικούς φοιτητές της χώρας μας να δουλέψουν με καθηγητές που βρίσκονται εντός και εκτός Ελλάδας.

Εικάζω ότι η μεγάλη αντιπροσώπευση της επιστημονικής ελληνικής διασποράς στο εξωτερικό οφείλεται στο ότι στην Ελλάδα υπάρχει υπερσυγκέντρωση φοιτητών με ανεπαρκείς υποδομές ανεπαρκείς για την πρακτική εκπαίδευση και κυρίως θεωρητική κατεύθυνση. Αρα ο απόφοιτος του ΕΜΠ επιδιώκει μεταπτυχιακές ή διδακτορικές σπουδές στο εξωτερικό. Αυτό το δυναμικό στο εξωτερικό είναι πολύ δύσκολο να το ανακτήσει η Ελλάδα. Ο «Αρχιμήδης» θέλει να κρατήσει τέτοια ταλέντα στην Ελλάδα – χωρίς μεγάλες θυσίες για αυτά – να δουλεύουν με κορυφαίους επιστήμονες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό . Είναι ένα παράδειγμα τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα για να βελτιώσει την θέση της στην Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.) Αν η Ελλάδα δεν κατορθώσει να «παίξει Α’ Εθνική» στον τομέα αυτό, έχασε το παιγνίδι της ανάπτυξης. Η αγορά και η τεχνολογία είναι παγκοσμιοποιημένη και αν δεν είμαστε στην «Α’ Εθνική» απλώς θα εισάγουμε προιόντα της ΤΝ. Είμαι αισιόδοξος. Δεν θα αναλάμβανα την θέση του επικεφαλής της «Συμβουλευτικής Επιτροπής» αν θεωρούσα ότι είναι μάταιο το παιγνίδι. Δεν συνηθίζω να χάνω τον χρόνο μου. Του δίνω μια πιθανότητα ότι είναι εφικτό. Όμως το εφικτό για να γίνει πραγματικότητα χρειάζονται έργα τομής: Πρώτα να γίνει ένα μεγάλο ερευνητικό Κέντρο ,ένας «Αρχιμήδης επί 10», δηλαδή ένα μικρό «ΜΙΤ», ένας ισχυρός πυλώνας δημιουργικότητας και καινοτομίας στην τεχνολογία και τον επιχειρηματικό τομέα. Να γίνουν οικοσυστήματα επιχειρηματικά με στόχευση σε τομείς που η Ελλάδα έχει αβαντάζ: στον τομέα του κλίματος, της ενέργειας, της ναυτιλίας, του περιβάλλοντος. Να ρίξουμε το βλέμμα μας στον πολιτισμό και την ΤΝ.

Η ΤΝ εκπαιδεύεται σε δεδομένα του Ιντερνετ και αυτό σήμερα εμπεριέχει κυρίως αγγλοσαξωνικά πολιτιστικά στοιχεία της κουλτούρας. Δεν αντιπροσωπεύονται άλλοι πολιτισμοί.Όμως σε ένα μέλλον όπου οι αλγόριθμοι της ΤΝ θα παίζουν τόσο καθοριστικό ρόλο στην ζωή μας, δεν πρέπει να απουσιάζει η δική μας πολιτιστική ταυτότητα. Π.χ στην Αμερική σήμερα επειδή έχει πάρα πολλούς λευκούς χειριστές στο Ιντερνετ δεν αντιπροσωπεύονται άλλες πληθυσμιακές ομάδες. Επίσης έχει φανεί στα συστήματα ΤΝ που εκπαιδεύονται στα δεδομένα του Ιντερνετ ότι υπάρχουν στερεότυπα, τα οποία αφενός απεικονίζουν τα κοινωνικά στερεότυπα και αφετέρου προκύπτουν γιατί δεν υπάρχουν άλλα δεδομένα από Λατίνους ή Μαύρους.

Στο ερώτημα «ποιός είναι κυρίαρχος: ο αλγόριθμος ή ο άνθρωπος που τον κατασκευάζει και τον τροφοδοτεί με δεδομένα» η απάντηση είναι σαφής : ο σχεδιαστής των αλγορίθμων , ο ενορχηστρωτής όλης της διαδικασίας εκπαίδευσης τους, είναι ο άνθρωπος. Όμως ο άνθρωπος πρέπει να έχει τις κεραίες του ανοιχτές και ευαίσθητες, να αντιληφθεί την πιθανότητα αυτό που δημιουργεί να μην έχει τις αξίες που θα ήθελε. Υπάρχουν πολλοί παίχτες,άρα και πολλές αξίες. Στην νέα εποχή της ΤΝ είναι σημαντικά τα «data» γιατί αυτά «μιλούν».

Κωνσταντίνος Δασκαλάκης

Εσύ τι κάνεις ως επιστήμονας; Μαζεύεις δεδομένα με όσο πιο αντιπροσωπευτικό τρόπο μπορείς – πλήρη, καθαρά και καλής ποιότητας- και αφήνεις τα data να μιλήσουν για το φαινόμενο που θέλεις να εξηγήσεις με τους αλγόριθμους…Τα τελευταία 30 χρόνια επειδή ασχολούμαστε με το Ιντερνετ τόσο πολύ, συσσωρεύτηκαν πολλά δεδομένα. Και για να τα συνδέσω με την «Συμβουλευτική Επιτροπή» ,εάν θέλουμε να «παίξουμε στην Α’ Εθνική» πρέπει ως χώρα να έχουμε μια καλή στρατηγική συγκέντρωσης, χρήσης και διακυβέρνησης των δεδομένων. Αν θες να κάνεις ένα αλγόριθμο για να βοηθήσει π.χ.στην πρόληψη των πυρκαγιών ή των πλημμυρών η των κλιματικών καταστροφών, δεν θες κατακερματισμένα δεδομένα στο Δασαρχείο, στην Περιφέρεια, τον Δήμο . Θες να γνωρίζεις ποιός και τι δεδομένα συλλέγει. Στόχος να τα συνδυάσεις για μια συγκεκριμένη στρατηγική στόχευση. Χρειάζεται μια χαρτογράφηση που και τι δεδομένα υπάρχουν στο Δημόσιο Τομέα, ποιά εμπεριέχουν ιδιωτική πληροφορία που δεν πρέπει να δημοσιοποιηθούν και να είναι όλα εναρμονισμένα.. Πχ. Να μην συλλέγει το κάθε Νοσοκομείο με διαφορετικό τρόπο τις ιατρικές απεικονίσεις , να υπάρχει εναρμόνιση των δεδομένων, να ξέρουμε ποιός έχει πρόσβαση σε ποια δεδομένα, να υπάρχει καλός τρόπος διακυβέρνησης , ώστε να βγάλουμε κάποιο συμπέρασμα. Πρέπει να γίνουν σεβαστά ταυτόχρονα τα ιδιωτικά δεδομένα ή τα πνευματικά δικαιώματα. Είναι μια αλλαγή φάσης στον τρόπο λειτουργίας της ανθρωπότητας. Πρέπει πολλοί θεσμοί να προσαρμοστούν στην νέα πραγματικότητα.

Στο Δημόσιο έχε γίνει μεγάλη πρόοδος στην ψηφιοποίηση. Όμως αυτό δεν είναι ΤΝ. Για παράδειγμα ΤΝ είναι να διευκολυνθεί ο πολίτης για πιο βαθιά πρόσβαση στις υπηρεσίες του Δημοσίου , να υπάρχουν «έξυπνα» κτίρια, λιγότερο ενεργοβόρα, έξυπνες πόλεις.. Η Επιτροπή μας είναι συμβουλευτική, χαρτογραφεί τα δεδομένα, προτείνει κατευθύνσεις , εθνικά προγράμματα, την δημιουργία ενός ειδικού Πανεπιστημίου , ενός τεχνικού οικοσυστήματος στην Ελλάδα , ένα στρατηγικό πρόγραμμα συγκέντρωσης των δεδομένων. Όμως εμείς δεν έχουμε εκτελεστική εξουσία. Στην επιτροπή συμμετέχουν αμισθί και επιστήμονες από ανθρωπιστικές σπουδές. Ο άνθρωπος είναι το κεντρικό μας ενδιαφέρον Βρισκόμαστε σε μια καμπή, όπου οι ανθρωπιστικές επιστήμες πρέπει να παίξουν πολύ μεγάλο ρόλο από τον σημερινό παραγκωνισμένο ρόλο τους.Οταν η τεχνολογία διεισδύει τόσο βαθιά στην καθημερινότητα μας και επηρεάζει την ανθρώπινη ύπαρξη,δεν μπορούν μόνοι τους οι τεχνολόγοι να αποφασίσουν για την εφαρμογή αυτής της τεχνολογίας. Αρα χρειάζεται ένα ανθρωπιστικό πλαίσιο λειτουργίας για να το καταφέρουμε αυτό: Τεχνολογία σε όφελος του ανθρώπου.

Η Κίνα είναι πρωτοπόρος στην ΤΝ αλλά έχει διαφορετικές αξίες στο πώς θέλει να εφαρμόσει αυτήν την πρόοδο. Συλλέγει δεδομένα και τα χρησιμοποιεί με πολύ επιθετικό τρόπο.Τα δεδομένα είναι το αντίστοιχο μιας πετρελαιοπηγής. Είναι πλούτος, είναι έτοιμα και περιμένουν εκεί μέχρι να βάλεις ένα «τρυπάνι αλγοριθμικό», να αντλήσεις πληροφορίες και να έχεις αβαντάζ σε σχέση με τους ανταγωνιστές σου. Οσο περισσότερα δεδομένα μαζεύεις τόσο πιο καλός είσαι. Υπάρχει όμως ένα όριο παραβίασης της ιδιωτικότητας του πολίτη . Όταν δημιουργείς αλγορίθμους μέσα από αυτά τα δεδομένα σε ποιές αποφάσεις -που καθορίζουν την ζωή των πολιτών- είναι ηθικό να χρησιμοποιηθούν; Π.χ Τώρα στην Αμερική χρησιμοποιούνται αλγόριθμοι για να προτείνουν την προφυλάκιση ή μη κάποιου που έχει συλληφθεί για ένα έγκλημα. Οι αλγόριθμοι αυτοί αποδείχτηκαν ότι είναι πολύ ρατσιστικοί. Μπορεί ένας λευκός με βεβαρυμένο ποινικό μητρώο να έχει μειωμένο ρίσκο για προφυλάκιση, ενώ ένα νεαρό μαύρο παιδί που έχει διαπράξει μια μικροκλοπή να έχει ισχυρό ρίσκο να προφυλακιστεί. Ο αλγόριθμος στηρίχθηκε και αναπαράγει στερότυπα . Ο αλγόριθμος είναι σαν ένα παιδί που μεγαλώνει σε μια οικογένεια και αναπαράγει τις αξίες της. Αρα σε τέτοιες εφαρμογές δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αλγόριθμοι, εκτός αν είσαι σίγουρος ότι ο αλγόριθμός σου έχει εκπαιδευτεί με τόσο καλό τρόπο που δεν θα εμπεριέχει στερεότυπα..

Η ΤΝ είναι πολύ διαφορετική από τον αυτόματο πιλότο της πτήσης ενός αεροπλάνου. Ο αυτόματος πιλότος είναι σύστημα αξιόπιστο και το έχουμε τεστάρει . Όμως ο αλγόριθμος της ΤΝ είναι μόνο κατά 90% καλός. Του δίνεις ιατρική απεικόνιση με το ερώτημα εάν υπάρχει καρκίνος και υπάρχει ακριβής γνωμάτευση 90 από τις 100 φορές. Δεν είναι όμως το 99,999 % που εμείς το θέλουμε για να είναι αυτόνομος. Επομένως , θέλουμε τους αλγόριθμους να μας βοηθούν, όχι να μας υποκαταστήσουν. Ανοιχτό παραμένει το ερώτημα αν η τεχνολογία με τον τρόπο που αναπτύσσεται τώρα – δηλ με τα δεδομένα- μπορεί να φτάσει στην αξιοπιστία του 99,9999 %. Αυτό που καθοδηγεί τον αλγόριθμο δεν είναι μια θεωρία που έχει αποδειχτεί και χρησιμοποιείται για να σου δώσει ακρίβεια , είναι η εμπειρία. Η τεχνολογία χρειάζεται την επίβλεψη του ανθρώπου αυτή την στιγμή και ως προς την δημιουργία και ως προς την χρήση της. Επίσης εμείς πρέπει να αποφασίσουμε πού θα υπάρχει ή πού θέλουμε να υπάρχει αυτονομία του αλγόριθμου. Ή πού να μην υπάρχουν καθόλου αλγόριθμοι.

Για αυτό χρειάζεται κανονιστικό ανθρωπιστικό πλαίσιο, το οποίο πρέπει να το συζητήσουμε όλοι μας, τεχνολόγοι, επιστήμονες από τις ανθρωπιστικές σπουδές και με άμεση δημοκρατία όλοι οι πολίτες. Εφόσον η τεχνολογία μας αφορά εμείς πρέπει να αποφασίσουμε για την χρήση της. Υπάρχει ο φόβος ότι θα μας υποκαταστήσουν οι μηχανές. Δεν πιστεύω ότι οι μηχανές θα γίνουν ποτέ δημιουργικές. Οι αλγόριθμοι θα γίνουν δημιουργικοί μόνο στον πίνακα ζωγραφικής ενός λόμπι μέτριου ξενοδοχείου ή στην μουσική στο ασανσέρ, όχι όμως στην καινοτόμα μουσική που ακούς ή στον καινοτόμο πίνακα ζωγραφικής που βλέπεις στο μουσείο. Γιατί; Επιστρέφοντας στα δεδομένα,ένας αλγόριθμος στο Salon de Paris, τι πίνακες θα σου έφτιαχνε; Ποτέ δεν θα σου έκανε Πικάσο, γιατί ο Πικάσο σκεφτόταν την θεωρία της σχετικότητας ή την γεωμετρία και την σχετικότητα και πώς αυτά επηρεάζουν την ζωγραφική και την αναπαράσταση μιας πραγματικότητας.

Η δημιουργικότητα του ανθρώπου ξεφεύγει από τα συνήθη. Ο αλγόριθμος όμως μαθαίνει στα συνήθη. Αν του πείς να ξεφύγει από τα συνήθη και να γίνει δημιουργικός , τα περισσότερα που θα συναντήσει είναι σκουπίδια. Ο άνθρωπος αν βρεθεί σε μια τέτοια συνθήκη μπορεί να κάνει την επιλογή , να βρεί «σπάνια διαμάντια» και στα σκουπίδια. Αυτό το «θαύμα» δεν μπορεί να περιγραφεί με αλγόριθμο… Είμαστε ακόμη στην αρχή της επαφής της ανθρωπότητας με τα ψηφιακά μέσα. Τώρα είμαστε στην φάση που τα πακεταρισμένα μπισκότα είναι πιο καλά από τα χειροποίητα. Ζούμε τώρα την χαρά της βιομηχανοποίησης, σε λίγο θα επιστρέψουμε στο τι πραγματικά αξίζει. Ό,τι είναι εύκολο να αναπαραχθεί από αλγορίθμους δεν θα μας εντυπωσιάζει στο μέλλον και θα θεωρούμε κοινό τόπο αυτήν την τεχνολογία. Θα εκτιμήσουμε το πραγματικά καινούργιο, το οποίο δεν μπορεί να έρθει αν εκπαιδεύσεις ένα αλγόριθμο σε δεδομένα και του πείς φτιάξε μου τα ίδια.. Θα σε βοηθήσει ό αλγόριθμος να γίνεις δημιουργικός, να αποκτήσεις περισσότερη γνώση ,να αναπτυχθείς ταχύτερα, αλλά δεν θα υποκαταστήσει την ικανότητα της επιλογής…

Διαβάστε επίσης

Ρέθυμνο: Την… ξεγέλασε και της «άρπαξε» 4.000 ευρώ

Κρήτη: «Τσιμπημένες» τιμές στα καρπούζια – «Φωτιά» τα πεπόνια στις Μοίρες και Τυμπάκι

Χανιά: Κωμικοτραγικές καταστάσεις στο Μπάλο – Οι επισκέπτες αποβιβάζονται στο πλοίο με σχοινί (φωτο)

Μητσοτάκης και Ερντογάν συμφώνησαν στο αμοιβαίο όφελος από τη διατήρηση κλίματος ηρεμίας στις διμερείς σχέσεις


Ακολουθήστε μας στο Google News για να ενημερώνεστε για τα τελευταία νέα