Η Ευρώπη του κοντινού μέλλοντος

Toυ Πλάτωνα Τσούλου – Η διεθνής τάξη δεν οικοδομείται αποκλειστικά πάνω στην ισχύ, αλλά και στην αποδοχή κοινών κανόνων και αρχών.

Όταν παραδοσιακές συμμαχίες αμφισβητούνται και δοκιμασμένες ισορροπίες ανατρέπονται, δεν μεταβάλλεται μόνο η κατανομή των δυνάμεων, αλλά και η νομιμοποίηση του διεθνούς συστήματος.

Η πολιτική των ΗΠΑ επιταχύνει αυτή τη διαδικασία. Η κατάρρευση ιστορικών συμμαχιών, η αποδόμηση της συνοχής του ΝΑΤΟ και τα ανοικτά πολεμικά μέτωπα, από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, εντείνουν την αβεβαιότητα. Το κενό που δημιουργείται αποτελεί πεδίο ανταγωνισμού για δυνάμεις οι οποίες επιδιώκουν να διευρύνουν τη διεθνή επιρροή τους.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική πρόκληση. Διαθέτει το οικονομικό μέγεθος και τη θεσμική εμπειρία, αλλά αδυνατεί να τα μετατρέψει σε ενιαία στρατηγική. Η πολιτική και αμυντική ενοποίηση, η ολοκλήρωση της τραπεζικής ένωσης και της κεφαλαιαγοράς, το εξοντωτικό κυνήγι της τεχνολογίας δεν αποτελούν πλέον απλώς επιδιώξεις, αλλά προϋποθέσεις ουσιαστικής γεωπολιτικής παρουσίας.

Η ισχύς, ωστόσο, δεν αρκεί. Η διασφάλιση της ευρωπαϊκής αυτονομίας οφείλει να συνοδεύεται από την υπεράσπιση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και της κοινωνικής συνοχής. Η ενίσχυση της επιρροής ακροδεξιών δυνάμεων προκαλείται, μεταξύ άλλων, από την κοινωνική ανασφάλεια, τη δυσπιστία έναντι των θεσμών και την αδυναμία αντιμετώπισης κοινωνικών μετώπων όπως η ακρίβεια, η στεγαστική πίεση και το δημογραφικό.

Στο κοντινό μέλλον, η Ευρώπη θα κριθεί, όχι μόνο από την ικανότητά της να υπερασπιστεί τα σύνορά της, διεκδικώντας υπολογίσιμο ρόλο στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, αλλά και από το αν θα διατηρήσει αλώβητο το κοινωνικό και δημοκρατικό της πρότυπο. Γιατί η ισχύς χωρίς νομιμοποίηση μπορεί να επιβληθεί, αλλά δύσκολα εξασφαλίζει διαρκή σταθερότητα. Όσο για τις αξίες, όταν δεν διαθέτουν το αναγκαίο κοινωνικό αντίκρισμα, κινδυνεύουν να αποκτήσουν συνθηματικό χαρακτήρα και να απαξιωθούν εύκολα. Σε έναν κόσμο που επιστρέφει ολοένα και περισσότερο στη λογική της ισχύος, το μεγάλο ερώτημα για την Ευρώπη είναι αν θα καταφέρει να ισορροπήσει μεταξύ του διεκδικούμενου εκτοπίσματός της και των κανόνων και αξιών που επιβάλλεται να υπερασπιστεί.

Πηγή: naftemporiki