Γιατί οι μικρές χώρες κερδίζουν στην εποχή της AI Diplomacy

Της Νίκη Μουσαδάκου-Οι μικρές χώρες που κινούνται γρήγορα και ρυθμίζουν αποτελεσματικά έχουν πλέον τη δυνατότητα να διαδραματίσουν ρόλο πολλαπλάσιο του μεγέθους τους στο νέο διεθνές περιβάλλον

Στη διεθνή συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη, η προσοχή στρέφεται συνήθως στις μεγάλες δυνάμεις. Ωστόσο, η ταχεία τεχνολογική μετάβαση αναδεικνύει μια διαφορετική πραγματικότητα: οι μικρές χώρες αποκτούν νέα, ουσιαστικά πλεονεκτήματα στο πεδίο της AI Diplomacy.

Είναι μια τάση που γίνεται ολοένα και πιο ορατή μέσα από την έρευνα και τις διεθνείς συζητήσεις: τα μικρά κράτη αποκτούν στρατηγικό πλεονέκτημα σε ένα περιβάλλον όπου η ταχύτητα και η προσαρμοστικότητα υπερισχύουν της κλίμακας.

Αυτά τα πλεονεκτήματα δεν σχετίζονται με το μέγεθος ή τον όγκο πόρων, αλλά με τη δομή και την ταχύτητα λήψης αποφάσεων.

Αυτή η μετατόπιση επηρεάζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η ισχύς στο διεθνές σύστημα.

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η ισχύς δεν καθορίζεται πλέον από το μέγεθος ή το ΑΕΠ ενός κράτους, αλλά από την ταχύτητα προσαρμογής, την ποιότητα των ρυθμιστικών θεσμών και την ικανότητα αξιοποίησης δεδομένων.

Αυτοί οι παράγοντες μετατρέπουν τις μικρές χώρες σε «εργαστήρια AI governance», όπου μπορούν να δοκιμάζονται γρήγορα νέα μοντέλα ψηφιακής διακυβέρνησης.

Ευελιξία και χαμηλή αδράνεια

Οι μικρές χώρες μπορούν να προσαρμοστούν στα νέα τεχνολογικά δεδομένα πολύ ταχύτερα από τις μεγάλες.

Η απουσία πολλαπλών διοικητικών επιπέδων, η περιορισμένη γραφειοκρατία και το μειωμένο πολιτικό κόστος επιτρέπουν:

• άμεση αναθεώρηση ρυθμιστικών πλαισίων,
• ταχεία ενσωμάτωση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στη δημόσια διοίκηση,
• υλοποίηση λύσεων προσαρμοσμένων στις ανάγκες και στη δομή κάθε χώρας.

Όπως έχει καταγραφεί στη διεθνή βιβλιογραφία για την ευελιξία των μικρών κρατών (small state agility), η οργανωτική ταχύτητα αποτελεί συχνά ισχυρότερο παράγοντα από τον όγκο πόρων και λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος στο ψηφιακό περιβάλλον.

Η «λογική αποδοτικότητας υπό πίεση»

Οι μικρές χώρες λειτουργούν διαχρονικά με υψηλή αποδοτικότητα, λόγω περιορισμένων πόρων και εξωτερικών πιέσεων.

Αυτό τις οδηγεί σε λύσεις που χαρακτηρίζονται από:

• στοχευμένη καινοτομία,
• χαμηλό κόστος υλοποίησης,
• ταχεία εφαρμογή.

Η ανάγκη για γρήγορη ανταπόκριση και πρακτικότητα διαμορφώνει μια λειτουργική κουλτούρα που ευνοεί τον πειραματισμό και την υιοθέτηση αποτελεσματικών συστημάτων και όχι την αναπαραγωγή πολύπλοκων μοντέλων μεγάλων κρατών.

Στο περιβάλλον της AI, αυτή η νοοτροπία μετατρέπεται σε στρατηγικό πλεονέκτημα.

Οι μικρές χώρες αξιοποιούν αποτελεσματικά περιορισμένους πόρους, παράγοντας ευέλικτα και συχνά υβριδικά ψηφιακά μοντέλα.

Ανατροπή στον ορισμό της ισχύος

Η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η ισχύς στο διεθνές σύστημα.

Στον 20ό αιώνα, η επιρροή ενός κράτους βασιζόταν κυρίως σε παραμέτρους όπως το ΑΕΠ, η στρατιωτική ισχύς και ο πληθυσμός. Αυτό το υπόδειγμα, το οποίο ταύτιζε το μέγεθος με την ισχύ, καθόρισε για δεκαετίες τη γεωπολιτική σκέψη.

Στον 21ο αιώνα όμως, η ισχύς καθορίζεται όλο και περισσότερο από παράγοντες όπως:

• ταχύτητα λήψης αποφάσεων,
• ικανότητα αποτελεσματικής ρύθμισης,
• ψηφιακή υποδομή,
• ικανότητα αξιοποίησης δεδομένων,
• επίπεδο συνδεσιμότητας και ψηφιακής διοίκησης.

Οι δείκτες αυτοί δεν ευνοούν απαραίτητα τα μεγάλα κράτη.

Αντιθέτως, δημιουργούν παράθυρο ευκαιρίας για μικρές, ευέλικτες χώρες, οι οποίες μπορούν να προσαρμόζουν γρήγορα τα ρυθμιστικά τους πλαίσια και να δοκιμάζουν νέες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα πειραματισμού (regulatory sandboxes).

Με αυτόν τον τρόπο αποκτούν πλεονέκτημα, καθώς δεν δεσμεύονται από αργές και περίπλοκες διοικητικές δομές.

Σε συστήματα μεγάλης κλίμακας οι σύνθετες διοικητικές δομές οδηγούν συχνά σε καθυστερήσεις, μειώνοντας την ταχύτητα προσαρμογής σε τεχνολογικά άλματα.

Τα σύγχρονα διεθνή πρότυπα για την ασφάλεια και τη διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης (OECD AI Principles, UNESCO Ethics Framework, EU AI Act) καταδεικνύουν ότι η regulatory agility αποτελεί πλέον θεμελιώδη παράμετρο ισχύος.

Σε αυτό το πεδίο, οι μικρές χώρες εμφανίζουν σταθερό συγκριτικό πλεονέκτημα.

Διεθνή παραδείγματα της νέας τάσης

Χαρακτηριστικά, η Εσθονία κατατάσσεται σταθερά στις πρώτες θέσεις της ΕΕ σε ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες, ενώ η Σιγκαπούρη έχει ήδη αναπτύξει ένα διεθνώς αναγνωρισμένο μοντέλο AI Verify για την αξιολόγηση της αξιοπιστίας των συστημάτων AI.

Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν πώς οι μικρές χώρες μπορούν να γίνουν πρότυπα ρυθμιστικής καινοτομίας.

Εσθονία: πλήρες σύστημα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και προηγμένες ψηφιακές υπηρεσίες.
Σιγκαπούρη: συστηματική αξιοποίηση AI στη δημόσια πολιτική και στα ρυθμιστικά της μοντέλα.
Ισραήλ: υψηλή καινοτομία παρά το μικρό μέγεθος, με δυναμικό τεχνολογικό οικοσύστημα.
ΗΑΕ: από τις πρώτες χώρες με Υπουργείο Τεχνητής Νοημοσύνης και μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική.

Αντίστοιχα παραδείγματα συναντώνται στη Δανία, τη Φινλανδία, το Λουξεμβούργο, τη Μάλτα και τη Ρουάντα, χώρες που αξιοποιούν την ταχύτητα ρύθμισης και τα ευέλικτα ψηφιακά τους οικοσυστήματα για να ενισχύσουν τη διεθνή τους θέση.

Κοινός παρονομαστής είναι η ικανότητα γρήγορης προσαρμογής και όχι η κλίμακα των κρατικών υποδομών.

Η θέση της Ελλάδας

Η Ελλάδα ανήκει στις μικρές χώρες, γεγονός που ενέχει περιορισμούς αλλά και σημαντικές ευκαιρίες στο νέο τεχνολογικό περιβάλλον.

Η πρόοδος των τελευταίων ετών στον ψηφιακό μετασχηματισμό, σε συνδυασμό με αυξημένη έμφαση στην καινοτομία και στη βελτίωση ρυθμιστικών θεσμών, δείχνει ότι η χώρα διαθέτει κρίσιμα στοιχεία για να αξιοποιήσει τη μετατόπιση ισχύος που προκαλεί η AI.

Με στοχευμένες επενδύσεις σε:

• σύγχρονες ψηφιακές υποδομές,
• προσαρμοστική ρυθμιστική πολιτική,
• θεσμούς ικανούς να υιοθετούν τεχνολογίες γρήγορα,

η Ελλάδα μπορεί τα επόμενα χρόνια να ενταχθεί στις χώρες που χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη ως εργαλείο ενίσχυσης της διεθνούς τους παρουσίας.

Το ζητούμενο δεν είναι να ανταγωνιστεί η Ελλάδα τις μεγάλες δυνάμεις, αλλά να ενταχθεί στις «έξυπνες μικρές χώρες» που επηρεάζουν δυσανάλογα το διεθνές περιβάλλον μέσω αποτελεσματικής ρύθμισης, διαλειτουργικότητας δεδομένων και ταχύτητας λήψης αποφάσεων.

Η γεωπολιτική αξία της χώρας στο AI Diplomacy εξαρτάται ακριβώς από αυτή τη μετατόπιση.

Συμπέρασμα

Στην εποχή της AI Diplomacy, το μέγεθος δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα ισχύος. Η προσαρμοστικότητα είναι.

Η Ελλάδα μπορεί να κερδίσει από την τεχνητή νοημοσύνη ακριβώς επειδή είναι μικρή, και όχι παρά το μικρό της μέγεθος.

Οι μικρές χώρες που κινούνται γρήγορα και ρυθμίζουν αποτελεσματικά έχουν πλέον τη δυνατότητα να διαδραματίσουν ρόλο πολλαπλάσιο του μεγέθους τους στο νέο διεθνές περιβάλλον.

Τα κράτη που θα αντιληφθούν εγκαίρως αυτή τη μετατόπιση θα καθορίσουν τους νέους κανόνες του παιχνιδιού. Η Ελλάδα έχει παράθυρο ευκαιρίας να βρεθεί ανάμεσά τους.

* Γεωπολιτική αναλύτρια, υποψήφια διδάκτορας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου (Τμήμα Ναυτιλίας & Επιχειρηματικών Υπηρεσιών), Principal Researcher, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ερευνητική εστίαση: Digital Silk Road • BRI • Ψηφιακή διακυβέρνηση • Μεσογειακή συνδεσιμότητα

Πηγή: ναυτεμπορικη