Περί διπλωματίας, διεθνών θεσμών και άλλων δαιμονίων

Γράφει ο Ανδρέας Παπασταύρου – Οι εκπρόσωποι της νέας Διοίκησης των ΗΠΑ στο εξωτερικό να ευθυγραμμίζονται με τα ρήματα της εξουσίας, χωρίς να τους απασχολεί ιδιαίτερα η αντίδραση των συνομιλητών τους και η ζημία που θα μπορούσε να προκληθεί

Οι Αμερικανοί Πρέσβεις στην Ευρώπη, σχεδόν πάντοτε βρίσκονται σε φίλιο έδαφος και σπάνια έβγαιναν στο φως προβλήματα με τη χώρα υποδοχής. Ωστόσο, πρόσφατα, διάφορα επεισόδια μεταξύ των εκπροσώπων του Αμερικανού Προέδρου και των Αρχών των χωρών διαπίστευσής τους, αμαύρωσαν την προηγούμενη εικόνα.

Η στάση της νέας αμερικανικής Διοίκησης προς τον κόσμο και ειδικότερα την Ευρώπη, ήδη διαφαινόταν από νωρίς. Ο ίδιος ο Πρόεδρος συχνά ομιλεί αρνητικά για την Ευρώπη, και όχι μόνο. Επίσης, η ομιλία του αντιπροέδρου Βανς στην περυσινή Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια στην Ευρώπη, το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας των ΗΠΑ και η ομιλία του Προέδρου Τραμπ στο Νταβός, επιβάρυναν το διεθνές κλίμα.

Δεδομένων των ανωτέρω, είναι αναμενόμενο και οι εκπρόσωποι της νέας Διοίκησης των ΗΠΑ στο εξωτερικό να ευθυγραμμίζονται με τα ρήματα της εξουσίας, χωρίς να τους απασχολεί ιδιαίτερα η αντίδραση των συνομιλητών τους και η ζημία που θα μπορούσε να προκληθεί. Όπως φέρεται πρόσφατα ως ειπών Γερμανός διπλωμάτης, ο Τραμπ δεν είναι ανθρωπάκι που τινάζεται μόλις ανοίξεις το κουτί και μετά μπορείς να το ξαναβάλεις μέσα. Το τζίνι έχει βγει οριστικά από το μπουκάλι.

Μεταξύ των ανθρώπων του πολύ στενού περιβάλλοντος του Τραμπ είναι και ο γαμβρός και σύμβουλός του, Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος συνομιλώντας με τον παλαιό διαπραγματευτή των ΗΠΑ, Άαρον Ντέϊβιντ Μίλλερ, είπε το εξής εντυπωσιακό: «Μη μου μιλάτε για ιστορία. Εδώ κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά. Το ίδιο είπα στους Άραβες και στους Ισραηλινούς». Ο συνομιλητής του απάντησε με ρήση του Ουίλιαμ Φώκνερ: «Το παρελθόν δεν είναι ποτέ νεκρό. Δεν είναι καν παρελθόν». Αργότερα, ο Μίλλερ ανέφερε ότι ο Κούσνερ πιστεύει πως είναι ένα είδος Φρανκ Σινάτρα. Θέλει να κάνει τα πράγματα με τον δικό του τρόπο (…and did it my way…).

Εδώ θα αναφέρω για πολλοστή φορά την εγελιανή-μαρξιστική ρήση περί της επανάληψης της ιστορίας ως τραγωδίας και ως φάρσας, μη δεσμευόμενος ως προς το ποία προηγείται. Θα προσθέσω όμως και τη ρήση του σπουδαίου Ισπανοαμερικανού φιλοσόφου Τζώρτζ Σανταγιάνα: «Εκείνοι που λησμονούν το παρελθόν είναι καταδικασμένοι να το επαναλάβουν».

Από το στενό περιβάλλον του Τραμπ, τελευταίο πλην ουχί έσχατο αφήνω τον Στήβεν Μίλλερ (Stephen Miller), αποκαλούμενο και «σιδερένιο», σύμβουλο και βοηθό προσωπάρχη του Λευκού Οίκου. Περί αυτού λέγεται ότι ασκεί μεγάλη επιρροή στον Ντόναλντ Τραμπ. Πρόσφατα, σε συνέντευξή του προς το CNN, είπε «….μα ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο…που κυβερνάται από τη δύναμη, από τη βία, από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου» (προσοχή διότι ο σίδηρος οξυδούται).

Στο ίδιο πνεύμα ακολουθούν και κάποιοι διπλωματικοί εκπρόσωποι του Προέδρου Τραμπ. Στη Γαλλία (Λυόν), στις 12 Φεβρουαρίου 2026, βρήκε τον θάνατο ο 23χρονος φοιτητής Καντέν Ντεράνκ, κατόπιν συμπλοκής ομοϊδεατών του με αντιφασιστική ομάδα. Πρόκειται για τραγικό γεγονός με μείζονες επιπτώσεις στη γαλλική πολιτική ζωή. Η Πρεσβεία των ΗΠΑ θεώρησε καλό να αναδημοσιεύσει επικριτική ανακοίνωση του αμερικανικού ΥΠΕΞ, που προκάλεσε την έντονη αντίδραση των Γάλλων. Πρέσβης των ΗΠΑ στη Γαλλία είναι ο πενθερός του Ντόναλντ Τραμπ, Τσαρλς Κούσνερ.

Πιο συγκεκριμένα, η αμερικανική πρεσβεία στις 19/2/2026, επαναπροώθησε στο κοινωνικό δίκτυο Χ, το εξής μήνυμα (σε γαλλική μετάφραση), του αντιτρομοκρατικού γραφείου του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ (State Department): «Οι πληροφορίες, επιβεβαιωθείσες από το γαλλικό Υπουργείο Εσωτερικών, σύμφωνα με τις οποίες ο Καντέν Ντεράνκ (Quentin Deranque) φέρεται ότι εφονεύθη από ακροαριστερά μαχητικά στοιχεία, θα πρέπει να μας ανησυχήσουν όλους. Ο βίαιος εξτρεμισμός της Αριστεράς βρίσκεται σε άνοδο και ο ρόλος του στον θάνατο του Καντέν Ντεράνκ καταδεικνύει την απειλή που αντιπροσωπεύει για τη δημόσια ασφάλεια».

Σύμφωνα με ανακοίνωση του γαλλικού Υπουργείου Εξωτερικών η οποία αφορά στον Τσαρλς Κούσνερ, «απέναντι σε αυτή την προφανή παρανόηση των ουσιωδών προσδοκιών σχετικά με την αποστολή ενός Πρέσβυ που έχει την τιμή να εκπροσωπεί τη χώρα του, ο Υπουργός Εξωτερικών ζήτησε να μη δύναται πλέον να έχει άμεση πρόσβαση στα μέλη της γαλλικής κυβέρνησης». Ωστόσο, διευκρινίζεται ότι βεβαίως είναι δυνατόν ο Τσαρλς Κούσνερ να ασκεί την αποστολή του και να εμφανίζεται στο Υπουργείο Εξωτερικών (Quai d’Orsay), «ώστε να μπορούμε να έχουμε διπλωματικές ανταλλαγές απόψεων που θα επιτρέψουν να εξομαλύνουμε τα προβλήματα που αναπόφευκτα μπορούν να προκύψουν σε μια φιλική σχέση διακοσίων πενήντα ετών».

O Γάλλος Υπουργός Εξωτερικών Νοέλ Μπαρό προέβη και σε σχετικές δηλώσεις σε γαλλικά μέσα ενημέρωσης (France Inter, France Televisions, Le Monde): «Η αμερικανική Πρεσβεία σχολίασε το δράμα αυτό, που βύθισε σε πένθος μια γαλλική οικογένεια. Aρνούμαστε κάθε οργανοποίησή του (instrumentalisation) για πολιτικούς σκοπούς. Ειδικότερα όσον αφορά στη βία, δεν έχουμε κανένα μάθημα να λάβουμε από τη διεθνή της αντίδρασης . Τις αναλύσεις της πολιτικής ζωής και της θέσης που καταλαμβάνει η βία μέσα της, τις αναλαμβάνουμε εμείς με αρκετή ζέση και δεν επιτρέπουμε σε άλλους να μας κάνουν υποδείξεις».

Ο Τσαρλς Κούσνερ, ο οποίος εκλήθη για εξηγήσεις στο γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν προσήλθε, επικαλούμενος προσωπικό κώλυμα. Εκπροσωπήθηκε από κάποιον υπεύθυνο της Πρεσβείας.

Ο Τσαρλς Κούσνερ περί τα τέλη του περασμένου Αυγούστου, είχε επίσης ασκήσει κριτική στον Πρόεδρο Μακρόν «για την απουσία επαρκούς δράσης εναντίον του αντισημιτισμού στη Γαλλία». Κληθείς στο γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών και πάλι δεν παρέστη και εκπροσωπήθηκε από τον επιτετραμμένο της Πρεσβείας.
Και ο πρέσβυς των ΗΠΑ στο Βέλγιο Μπιλ Γουάϊτ προ ημερών καταφέρθηκε κατά του Υπουργού Υγείας Φράνκ Βάντενμπρουκ, διότι στην Αμβέρσα συνελήφθησαν τρεις μοχαλίμ, (άτομα που εκτελούν την τελετουργική εβραϊκή περιτομή), διότι ενεργούσαν χωρίς την παρουσία ιατρού, όπως απαιτεί η βελγική νομοθεσία. Ο Μπιλ Γουάϊτ προέβη και σε νουθεσίες, του είδους «Να παύσετε τη γελοία και αντισημιτική αυτή δίωξη». Τέλος, στην όλη αυτή δυσάρεστη κατάσταση, πρόσθεσε και μομφές περί αγνωμοσύνης απέναντι στις ΗΠΑ, των οποίων τα παιδιά θυσιάστηκαν δύο φορές για το Βέλγιο σε δύο παγκοσμίους πολέμους.

Ο Βέλγος Υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό, αφού υπεγράμμισε τα προβλεπόμενα από τον βελγικό Νόμο, χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Γουάϊτ ως επιθετικές και απαράδεκτες. Τόνισε, περαιτέρω, πως «ένας πρεσβευτής διαπιστευμένος στο Βέλγιο έχει υποχρέωση σεβασμού προς τους θεσμούς μας, τους εκλεγμένους εκπροσώπους μας και την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης μας. Προσωπικές επιθέσεις εναντίον Βέλγου Υπουργού και παρέμβαση σε δικαστικά θέματα παραβιάζουν βασικούς διπλωματικούς κανόνες». Ως εικός, ο Αμερικανός εκπρόσωπος εκλήθη στο Βελγικό υπουργείο Εξωτερικών για εξηγήσεις.

Ο Πήτ Χούκστρα, πρέσβης των ΗΠΑ στον Καναδά, κατά πρόσφατη εκδήλωση του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Χάλιφαξ, τόνισε πως οι Καναδοί θα πρέπει να σταματήσουν να είναι αγενείς απέναντι στους Αμερικανούς, εάν θέλουν να επαναδιαπραγματευθούν νέα εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ.

Επεισόδιο προκάλεσε και ο Αμερικανός πρέσβης στην Πολωνία Τομ Ρόουζ, καταφερόμενος εναντίον του Προέδρου της Κάτω Βουλής της χώρας, επειδή εκείνος είχε δηλώσει ότι ο Τραμπ δεν αξίζει το Βραβείο Νόμπελ.

Ο Πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ του απάντησε ότι μεταξύ συμμάχων επιβάλλεται αμοιβαίος σεβασμός και όχι μαθήματα. Ο Ρόουζ θεώρησε καλό να απαντήσει ότι θα υπερασπίζεται πάντοτε τον Πρόεδρό του. Ωστόσο, σημειώνεται ότι περιττεύουν οι εν δήμω διαξιφισμοί όταν ένα διπλωματικό διάβημα είναι η οδός για τη μεταφορά των δεόντων μηνυμάτων.

Τέλος, ειδική μνεία θα πρέπει να επιφυλαχθεί στον Μάϊκ Χάκαμπυ (Mike Huckabee), πολιτικό, Βαπτιστή ιερωμένο και πρέσβη του Τραμπ στο Ισραήλ. Σε πρόσφατη συνέντευξή του υποστήριξε ότι το Ισραήλ δικαιούται από τη Βίβλο να καταλάβει κατ’ουσίαν όλη τη Μέση Ανατολή, προκαλώντας εντονότατες διαμαρτυρίες από αραβικά και μουσουλμανικά κράτη. Παλαιότερα επετέθη σφοδρά στον Κιρ Στάρμερ λόγω της βρεταννικής αρνητικής θέσης σχετικά με την ισραηλινή κατάληψη της πόλης της Γάζας. Έφθασε να πει ότι με Πρωθυπουργό τον Στάρμερ, η Βρεταννία θα είχε χάσει τον Β’ Πασκόσμιο Πόλεμο και θα μιλούσε γερμανικά. Υπενθύμισε, επίσης τους βρεταννικούς βομβαρδισμούς της Δρέσδης. Πρωτότυπες απόψεις για έναν Πρέσβη!

Ως γνωστόν, οι διπλωματικές σχέσεις διέπονται από τη Σύμβαση της Βιέννης του 1961 (18.4.1961), η οποία στο άρθρο 41.1 προβλέπει τα εξής, τα οποία πιστεύω ότι αποτελούν απάντηση στα προαναφερθέντα:

«Μη θιγομένων των προνομίων και ασυλιών των, πάντα τα πρόσωπα τα απολαύοντα τούτων έχουσι την υποχρέωσιν να σέβωνται τους νόμους και κανονισμούς του παρ`ω η διαπίστευσις Κράτους. Εχουσιν επίσης την υποχρέωσιν να μη αναμιγνύωνται εις τας εσωτερικάς υποθέσεις του Κράτους τούτου».
Η ορθή άσκηση της τέχνης της διπλωματίας προϋποθέτει πολλές δεξιότητες και αρετές. Σε αυτές αναφέρεται το 1939 ο πατριάρχης των συγγραφέων περί διπλωματίας, Βρεταννός Χάρολντ Νίκολσον (Sir Harold Nicolson) στο πόνημά του «Διπλωματία» (Diplomacy). Σε 137 μεστές σελίδες περιέγραψε με λιτή ενάργεια την τέχνη αυτή (ο Κίσινγκερ χρειάσθηκε 835 σελίδες). Το ανάγνωσμα αυτό μπορεί να συνδράμει σημαντικά στην κατανόηση της θέσης της διπλωματίας στο πλαίσιο των διεθνών τεκταινομένων.

Στο βιβλίο του, ο συγγραφέας αναφέρει τον ορισμό της διπλωματίας ως τη «διαχείριση των διεθνών σχέσεων μέσω της διαπραγμάτευσης. Ως προαπαιτούμενα ενός διπλωμάτη (χρησιμοποιεί τη λέξη “Diplomatist”) θεωρεί την ειλικρίνεια, την ακρίβεια, την ψυχραιμία, την υπομονή και την ενσυναίσθηση (empathy). Με την τελευταία, εννοεί την ικανότητα να ενδύεται κανείς το ένδυμα του άλλου και να καταλαβαίνει τη σκέψη και την προσωπικότητά του.

Ο Νίκολσον ήταν οπαδός του «φιλελεύθερου ρεαλισμού», ήτοι του συνδυασμού της ευφυίας με την ανθρωπιά και απέρριπτε τον «ιεραποστολικό ζήλο» και την πολεμική, εκεί όπου θα πρέπει κανονικά να πρυτανεύει κοινή λογική και βαθύτερη σκέψη. Πίστευε πως ο διπλωμάτης πρέπει να έχει αίσθηση της προοπτικής και να αποφεύγει κάθε είδος φανατισμού, όσο και εάν αυτός θωπεύει τα ώτα της εξουσίας. Στο συμπέρασμά του, υποστηρίζει ότι άπαξ και η διπλωματία χρησιμοποιείται για την πρόκληση εχθρότητας αντί για τη διατήρηση φιλικών σχέσεων, παύει να είναι διπλωματία και μετατρέπεται σε πόλεμο με άλλο όνομα.

Πολεμική και διπλωματία δεν ταιριάζουν, ούτε ως προς το σημαίνον, ούτε ως προς το σημαινόμενο. Η περιγραφείσα κατάσταση, λοιπόν, ίσως όπως υποστηρίζουν κάποιοι να είναι νέα, αλλά με βεβαιότητα δεν είναι διπλωματία.