Αν ο Τραμπ διάβαζε Τολστόι…

Γράφει ο Μιχάλης Ψύλος – Ο Τολστόι υποστηρίζει ότι η ιστορία δεν διαμορφώνεται από πάνω προς τα κάτω, δεν είναι προϊόν ατομικής βούλησης που επιβάλλεται σε παθητικές κοινωνίες – Αντίθετα, προκύπτει από την αλληλεπίδραση αμέτρητων ατομικών πράξεων

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έδωσε στο Ιράν 48ωρο τελεσίγραφο -ως το πρωί της Τρίτης- για να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ. Διαφορετικά, απειλεί να καταστρέψει τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας της χώρας.

Νωρίτερα, ιρανικός πύραυλος διαπέρασε τον θεωρούμενο άτρωτο Σιδερένιο Θόλο του Ισραήλ και εξερράγη στην πόλη Ντιμόνα, κοντά στο πυρηνικό ερευνητικό κέντρο Νεγκέβ, όπου πιστεύεται ότι το Ισραήλ παράγει πυρηνικά όπλα.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας ανακοίνωσε πώς δεν ανιχνεύθηκαν αυξημένα επίπεδα ραδιενέργειας στην περιοχη. Η Τεχεράνη είπε ότι η επίθεση στη Ντιμόνα ήταν μια «αντίδραση» για τον προηγούμενο ισραηλινό βομβαρδισμό στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν στην πόλη Νατάνζ.

Σε μια κίνηση με ισχυρό γεωπολιτικό μήνυμα, το Ιράν εκτόξευσε επίσης δύο βαλλιστικούς πυραύλους κατά της αμερικανικής στρατηγικής βάσης Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό Ωκεανό, σε απόσταση περίπου 4.000 χιλιομέτρων. Κάτι που συνιστά σαφή ένδειξη ότι οι επιχειρησιακές δυνατότητες των ιρανικών πυραύλων ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι είχε δημοσίως παραδεχθεί η Τεχεράνη.

Οι αιτίες επινοούνται

Το σίγουρο είναι ότι ο πόλεμος -έχοντας εισέλθει στην τέταρτη εβδομάδα- λαμβάνει πλέον ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Και το χειρότερο είναι ότι οι αποφάσεις για τον πόλεμο αυτό λαμβάνονται ουσιαστικά από τον πρόεδρο Τραμπ – και δευτερευόντως από τον ισραηλινό πρωθυπουργό Νετανιάχου.

Το είπε χωρίς περιστροφές η Διευθύντρια των Αμερικανικών Υπηρεσιών Πληροφοριών, Τούλσι Γκάμπαρντ: «Το μόνο άτομο που μπορεί να καθορίσει τι συνιστά άμεσο κίνδυνο είναι ο πρόεδρος». Μία σουρεαλιστική φράση, πιθανώς για να εξευμενίσει τον Τραμπ και να σώσει τη δουλειά και την καριέρα της, αφού πρώτα η Τούλσι Γκάμπαρντ είχε αμφισβητήσει ότι το Ιράν συνιστά πυρηνική απειλή.
Ενας άνθρωπος μπορεί να καθορίσει αν κινδυνεύει η ανθρωπότητα και έχει την εξουσία να διατάξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Οι αιτίες …διατάσσονται , οι προθέσεις του αντιπάλου διαπιστώνονται ανεξάρτητα από οποιαδήποτε ορθολογική εξέταση των γεγονότων.

Με μια λέξη, οι αιτίες επινοούνται, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για προληπτικούς πολέμους.

Σήμερα, η αυθαιρεσία, το βάρος των προσωπικών ιστοριών και οι ατομικές πολιτικές θέσεις, που εξισορροπούν τον οπορτουνισμό και την ιδεολογία, έχουν αποκτήσει ένα δυσανάλογο και αποφασιστικό βάρος: είτε πρόκειται για τον Τραμπ, τον Πούτιν ή τον Νετανιάχου ή τον Ερντογάν , τους σημερινούς πρωταγωνιστές μιας αυταρχικής και επιθετικής, προσωπικά καθοδηγούμενης πολιτικής.

Ο Τολστόι και ο «Μεγάλος Άνθρωπος»

Πριν από ενάμιση αιώνα, ο Λέων Τολστόι προσέφερε ένα πλαίσιο που βοηθά στην εξήγηση ακριβώς αυτού του φαινομένου. Στο περίφημο έργο του «Πόλεμος και Ειρήνη», ο Τολστόι παρατήρησε μια παρόμοια δυναμική στη Ρωσία κατά την εισβολή του Ναπολέοντα το 1812. Ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας που είχε πολεμήσει μάλιστα στον Κριμαϊκό πόλεμο, στον δεύτερο επίλογο του βιβλίου αποδομεί όμως τις ερμηνείες της ιστορίας που επικεντρώνονται στις ελίτ – στον «Μεγάλο Άνθρωπο».

Η ήττα του Ναπολέοντα και του γαλλικού στρατού -γράφει ο Τολστόι δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα στρατηγικής ευφυΐας ή της κεντρικής διοίκησης των Ρώσων . Προέκυψε από το σωρευτικό αποτέλεσμα τοπικών δράσεων: αγρότες που αρνήθηκαν τη συνεργασία, κοινότητες που προσαρμόστηκαν στην εισβολή, άτομα που έλαβαν αποφάσεις μαζί και διαμόρφωσαν την πορεία του πολέμου. Αυτές οι ενέργειες δεν ήταν συντονισμένες με καμία επίσημη έννοια, ωστόσο παρήγαγαν ένα συνεκτικό αποτέλεσμα.

Αυτό εννοούσε ο Τολστόι όταν προκαλούσε τους ιστορικούς να κοιτάξουν πέρα ​​από τους ηγεμόνες και να επικεντρωθούν αντ’ αυτού στις αμέτρητες ανθρώπινες πράξεις που στην πραγματικότητα προκαλούν ιστορική αλλαγή.

Οι ηγέτες δεν δημιουργούν την ιστορία, αλλά αυτή τους μεταφέρει. Ο Τραμπ, για παράδειγμα, για να «προστατεύσει» την Αμερική από την παρακμή και να αποκαταστήσει το μεγαλείο που της αξίζει, εξαπολύει έναν άγριο πόλεμο.
Ο Τολστόι υποστηρίζει ότι η ιστορία δεν διαμορφώνεται από πάνω προς τα κάτω. Δεν είναι προϊόν ατομικής βούλησης που επιβάλλεται σε παθητικές κοινωνίες. Αντίθετα, προκύπτει από την αλληλεπίδραση αμέτρητων ατομικών πράξεων – καθεμία από τις οποίες διαμορφώνεται από τις περιστάσεις, τον πολιτισμό, τη μνήμη και την αναγκαιότητα.

Η ιστορία, δασκάλα της ζωής

Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας, «στα ιστορικά γεγονότα οι μεγάλοι άνδρες… δεν είναι παρά ετικέτες… που έχουν την ελάχιστη δυνατή σύνδεση με το ίδιο το γεγονός». Αυτό που εκ των υστέρων φαίνεται ως ο καθοριστικός ρόλος των ηγετών, είναι συχνά μια ψευδαίσθηση. Ο Τολστόι επιμένει ότι αυτοί που θεωρούμε ισχυρούς περιορίζονται, στην πραγματικότητα, από δυνάμεις πολύ μεγαλύτερες από τους ίδιους. «Οι βασιλιάδες είναι σκλάβοι της ιστορίας», γράφει, περιγράφοντας την ίδια την ιστορία ως «την ασυνείδητη, γενική… ζωή της ανθρωπότητας», η οποία χρησιμοποιεί τα άτομα ως όργανα αντί να τα υπακούει.

Αυτό είναι το μάθημα που παραβλέπουν οι ηγέτες.

Αυτό το αξίωμα συνάδει με τονδιάσημο ρητοό του Κικέρωνα «Historia magistra vitae» (Η ιστορία είναι η δασκάλα της ζωής). Μία ρήση στην οποία ο Αντόνιο Γκράμσι τόλμησε να προσθέσει κάτι ακόμη: « Η ιστορία είναι η δασκάλα της ζωής, αλλά δεν έχει μαθητές».

Πηγή: ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ