Μέση Ανατολή: Πόλεμος, περιβαλλοντική καταστροφή και ενεργειακό σοκ

Γράφει η Ζέφη Δημαδάμα, Λέκτορας στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου – Αν κάτι αποκαλύπτει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, είναι ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί πια να διαχωριστεί από την περιβαλλοντική ασφάλεια και τη γεωπολιτική σταθερότητα

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν είναι μόνο μια γεωπολιτική κρίση με σοβαρότατες ανθρωπιστικές και οικονομικές διαστάσεις. Είναι και μια περιβαλλοντική κρίση με μακρά διάρκεια, που επιβαρύνει το κλίμα, επιβαρύνει το έδαφος και τα νερά και αποσταθεροποιεί ακόμη περισσότερο ένα ήδη εύθραυστο περιβαλλοντικό οικοσύστημα στην περιοχή.

Συγκεκριμένα, στη Γάζα, το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNEP) έχει καταγράψει τεράστιας κλίμακας καταστροφές, με περίπου 61 εκατομμύρια τόνους συντριμμιών, μέρος των οποίων ενδέχεται να περιέχει αμίαντο, βαρέα μέταλλα και άλλους επικίνδυνους ρύπους που δεν θα αξιολογηθούν ποτέ ως τέτοιοι.

Η περιβαλλοντική διάσταση του πολέμου δεν περιορίζεται όμως στα ερείπια αλλά και στις ίδιες τις πολεμικές εκπομπές. Μελέτη που δημοσιοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2026 υπολόγισε ότι ο πόλεμος Ισραήλ–Γάζας έχει ήδη προκαλέσει περίπου 33 εκατομμύρια τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα CO₂, ενώ καταστράφηκαν αποθέματα πόσιμου νερού, αναδεικνύοντας ένα συχνά αόρατο κόστος των συγκρούσεων.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας πόλεμος δεν καταστρέφει μόνο ζωές και υποδομές στο παρόν, αλλά επιβαρύνει και την κλιματική κρίση που θα επηρεάσει το μέλλον της ίδιας της περιοχής και την υγεία των κατοίκων της για πολλά χρόνια.

Αντίστοιχα, με τα έως τώρα στοιχεία στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή σημειώνεται ότι οι πυραυλικές επιθέσεις σε αποθήκες πετρελαίου στο Ιράν έχουν προκαλέσει τοξικούς μαύρους καπνούς που σκεπάζουν ολόκληρες περιοχές, προκαλώντας περιβαλλοντική ζημιά που μπορεί να διαρκέσει ακόμη για δεκαετίες.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει μια διάσταση που συχνά μένει εκτός δημόσιας συζήτησης, ότι οι ίδιες οι συγκρούσεις λειτουργούν και ως επιταχυντές της κλιματικής κρίσης, όχι μόνο λόγω των εκρήξεων και των πυρκαγιών, αλλά και λόγω της καταστροφής υποδομών, της έκλυσης αέριων ρύπων, της ρύπανσης των υδάτων και των αποβλήτων που «παράγει» ένας παρατεταμένος πόλεμος.

Τα παραπάνω συνδέονται έμμεσα και με την ενεργειακή ασφάλεια και τον τρόπο που θα αντιμετωπιστεί η κρίση αυτή λόγω της ευρύτερης αστάθειας στον Κόλπο, άρα πόσο στενά συνδέονται ο πόλεμος με τα ορυκτά καύσιμα, με την περιβαλλοντική επιβάρυνση αλλά και με την παγκόσμια οικονομική ασφάλεια. Κάθε απειλή σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, δίκτυα ύδρευσης ή θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας μετατρέπεται αμέσως σε διεθνές σοκ τιμών.

Με άλλα λόγια, οι συρράξεις στη Μέση Ανατολή δεν παραμένουν τοπική υπόθεση· μεταφράζονται γρήγορα σε ακριβότερη ενέργεια, μεγαλύτερο πληθωρισμό και αυξημένη αβεβαιότητα για κράτη που εξαρτώνται από εισαγόμενα καύσιμα.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η κρίση της Μέσης Ανατολής συνδέεται με τη σημερινή ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική και την αναγκαία αναθεώρησή της με σοβαρότητα και αποφασιστικότητα σε συνδυασμό με την περιβαλλοντική προστασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Για την Ευρώπη, οι πόλεμοι στην περιφέρειά της λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα είναι και περιβαλλοντικά επιζήμια αλλά και οικονομικά και γεωπολιτικά επικίνδυνη.

Αν κάτι αποκαλύπτει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, είναι ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί πια να διαχωριστεί από την περιβαλλοντική ασφάλεια και τη γεωπολιτική σταθερότητα. Είναι ένα μεγάλο αλληλένδετο και σύνθετο παζλ που δύσκολα οργανώνεται και ολοκληρώνεται.

Σε αυτό το ασταθές περιβάλλον, η Ευρώπη καλείται να επανακαθορίσει άμεσα την ενεργειακή της στρατηγική, επενδύοντας περισσότερο στις ανανεώσιμες πηγές και, σε αρκετές περιπτώσεις, επαναφέροντας στο τραπέζι την πυρηνική ενέργεια.

Όμως αυτή η μετάβαση δεν είναι ούτε ουδέτερη, ούτε τεχνοκρατική. Είναι μια βαθιά πολιτική επιλογή, που δεν νομιμοποιείται να αποφασιστεί μόνο από τις ευρωπαϊκές ηγεσίες και ελίτ. Οι πολίτες πρέπει να έχουν καθοριστικό λόγο, γιατί εκείνοι θα κληθούν να ζήσουν με το κόστος, τα ρίσκα και τις συνέπειες της νέας σύνθετης ενεργειακής πραγματικότητας.

Πηγή: ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ